نقدی بر بخش تاریخ ادبیات کتب علوم و فنون ادبی و ارائه طرحی نو برای تدوین مجدد آن -براساس دو رویکرد ژانر و جریان شناسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان همدان

2 دانشجوی آموزش ابتدایی دانشگاه فرهنگیان اراک

3 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسیُ دانشگاه آزاد اسلامی واحد مهاباد ارومیه

چکیده

کتاب علوم و فنون ادبی یک منبع اختصاصی برای تدریس ادبیات فارسی در دورۀ متوسطۀ دوم برای رشتههای ادبیات و علوم انسانی و علوم و معارف اسلامی است. بخش تاریخ ادبیات به عنوان بخش آغازین این کتاب یکی از مهمترین درسهایی است که دانشآموزان بعضاً به دلیل حجم بالا و شباهت بین برخی مطالب و حفظی بودن درس زیاد میل به یادگیری آن ندارند و عموماً از خواندن آن سر باز میزنند. مؤلفان کتاب حاضر علیرغم سادهسازی و کاهش حجم آن نسبت به کتاب تاریخ ادبیات نظام قدیم برخی از مسائل مهم را رعایت نکردهاند و همین امر موجب شده تا کتاب از نظر ساختاری، محتوایی، علمی و معنایی مورد نقد قرار بگیرد. بررسی و نگارش مجدد کتاب بر اساس دو رویکرد ژانر یا همان نوع ادبی و جریانشناسی روشی است که میتوانند علاوه بر سهولت یادگیری مطالب تاریخ ادبی برای دانشآموزان و مدرسان مطالب مفیدی را نیز ارائه دهد. روشی که تا کنون بر بخش تاریخ ادبیات فارسی کتب درسی حاکم بودهاست بیشتر به زندگینامه و نام بردن آثار شاعران و نویسندگان میپردازد و بعضاً مطالبی را که اهمیت و فایدۀ چندانی ندارند مطرح کردهاست. ما در این پژوهش علاوه بر نقد بخش تاریخ ادبیات هریک از کتاب سهگانۀ علوم و فنون ادبی به طور مجزا به طراحی پیشنهادی تاریخ ادبیات فارسی بر اساس دو رویکرد ژانر (پیش از اسلام تا قرن دوازدهم) و جریان شناسی (دوران معاصر) میپردازیم که یکی از بهترین روش های تدوین مجدد کتاب برای رفع مشکلات فعلی آن است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A critique on the history of literature section of the books of literary sciences and techniques and presenting a new plan for its re-editing - based on the two approaches of genre and streamology

نویسندگان [English]

  • amirhoseyn jalilian 1
  • hasan shamoradi 2
  • nasrodin abdollahzadeh 3
1 A student of Persian language and literature education at Farhangian University of Hamadan
2 Elementary education student of Arak Farhangian University
3 Master of Persian language and literature Islamic Azad University of Mahabad Orumieh
چکیده [English]

The book of literary sciences and techniques is a dedicated resource for teaching Persian literature in the second secondary school for the fields of literature and humanities and Islamic sciences and education. As the beginning part of this book, the history of literature section is one of the most important lessons that students sometimes do not want to learn due to the high volume and similarity between some materials and the memorization of the lesson, and generally refuse to read it. The authors of this book, despite simplifying and reducing its volume compared to the book on the history of literature of the old system, have not observed some important issues, and this has caused the book to be criticized in terms of structure, content, science and meaning.Reviewing and rewriting the book based on the two approaches of genre or literary type and flowology is a method that can provide useful information for students and teachers in addition to the ease of learning literary history. The method that has dominated the history of Persian literature in textbooks is mostly about biographies and naming the works of poets and writers, and sometimes it has brought up things that are not very important and useful. In this research, in addition to criticizing the history of literature section of each of the three books of literary sciences and techniques, we separately discuss the proposed design of the history of Persian literature based on two approaches of genre (before Islam to the 12th century)

کلیدواژه‌ها [English]

  • History of literature
  • flowology
  • criticism
  • balance
  • literary sciences and techniques
آرین‌پور، یحیی (1374)، از نیما تا روزگار ما، تهران: زوار
آقابابایی، حسن (1399)، «اصول راهنمای کیفیت بخشی به تولید و تدوین کتاب‌های درسی»، مجلۀ رشد آموزش فنی و حرفه‌ای و کاردانش، بهار شمارۀ 3، صص 38-32
بساک، حسن (1401)، مرجع شناسی و روش تحقیق (1)، تهران: پیام نور
حسین‌پور چافی، علی (1390)، جریان‌های شعری معاصر فارسی از کودتا (1332) تا انقلاب 1357، تهران: امیرکبیر
خاتمی، احمد (1400)، نگاهی به ادبیات معاصر ایران، تهران: علم
زرقانی، سید مهدی (1400)، تاریخ ادبیات ایران و قلمرو زبان فارسی (1)، تهران: فاطمی
زرقانی، سید مهدی (1400)، تاریخ ادبیات ایران و قلمرو زبان فارسی (2)، تهران: فاطمی
زرقانی، سید مهدی (1398)، تاریخ ادبیات ایران و قلمرو زبان فارسی (3)، تهران: فاطمی
زرقانی، سید مهدی (1398)، تاریخ ادبیات ایران و قلمرو زبان فارسی (4)، تهران: فاطمی
زرقانی، سید مهدی (1384)، چشم انداز ادبیات معاصر ایران، تهران: ثالث
زرقانی، سید مهدی؛ قربان‌صباغ، محمودرضا (1399)، نظریۀ ژانر (نوع ادبی) رویکرد تحلیلی تاریخی، تهران: هرمس
سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی (1402)، کتاب‌های درسی علوم و فنون ادبی پایه‌های دهم تا دوازدهم، تهران: سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی
شمیسا، سیروس (1400)، سبک‌شناسی نثر، تهران: میترا
صفا، ذبیح‌الله  (1399)، تاریخ ادبیات ایران (تلخیص از دکتر محمد ترابی)- جلد اول، تهران: فردوس
صفا، ذبیح‌الله (1392)، تاریخ ادبیات ایران (تلخیص از دکتر محمد ترابی)- جلد دوم، تهران: فردوس
صفا، ذبیح‌الله (1391)، تاریخ ادبیات ایران (تلخیص از دکتر محمد ترابی)- جلد سوم، تهران: فردوس
صفا، ذبیح‌الله (1400)، تاریخ ادبیات ایران (تلخیص از دکتر محمد ترابی)- جلد چهارم، تهران فردوس
عالی‌عباس‌آباد، یوسف؛ سلیمانی، صدیقه (1398)، جریان شناسی شعر معاصر ایران، تهران: پیام نور
فتوحی، محمود (1387)، نظریۀ تاریخ ادبیات با بررسی انتقادی تاریخ‌ادبیات نگاری در ایران، تهران: سخن
فروزانفر، بدیع‌الزمان (1383)، تاریخ ادبیات ایران (بعد از اسلام تا پایان تیموریان) (به کوشش عنایت‌الله مجیدی)؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
گرجی، مصطفی؛ سراج، سیدعلی (1399)، جریان شناسی نثر معاصر ایران، تهران: پیام نور
همایی، جلال‌الدین (1375)، تاریخ ادبیات ایران (به کوشش ایراندخت همایی)، تهران: هما
همایی، جلال‌الدین (1373)، تاریخ مختصر ادبیات ایران (به کوشش ایراندخت همایی)، تهران: هما