بررسی هفت مفهوم روان‌شناسی در مثنوی معنوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده

روان‌شناسی علم مطالعه و تحلیل رفتار و فعالیت‌های ذهنی و روانی انسان است. این علم به بررسی احساسات، تفکّرات، رفتارها، واکنش‌ها و تجربیات شخصی افراد می‌پردازد. هدف اصلی روان‌شناسی، درک و توضیح فعالیت‌های ذهنی و روانی، بررسی دلایل و انگیزه‌های پشت این فعالیت‌ها و همچنین ارتقاء کیفیت زندگی آدمی است. دانشمندان و محققان علم روان‌شناسی مجموعه‌ای از فرضیات، تئوری‌ها و مدل‌هایی را برای توضیح و تفسیر رفتارها، تجربیات و پدیده‌های روانی انسان‌ها ارائه می‌نمایند. آن‌ها به وسیلة این نظریات روانشناختی به بررسی و توضیح رفتارهای انسانی و عواملی که آن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهد، می‌پردازند. این نظریات به شکل‌دهی به دیدگاه‌ها و تفکّرات اصلی روان‌شناسی کمک می‌کند و نقش مهمی در پیشرفت و توسعة این حوزة دانشی دارد. با این وجود، مولوی به عنوان یک روان‌شناس معنوی-عرفانی، قرن‌ها پیش به ارائة برخی از نظریات و مفاهیم روانشناسی که امروزه مطرح می‌شود، پرداخته و در آثار خود (به خصوص در مثنوی) مطرح نموده‌است. مثنوی مولوی علاوه بر ارزش والای عرفانی، دارای اهمیت علمی و روانشناسی نیز می‌باشد به‌طوری که می‌توان آن را از جنبة روانشناسی مورد بررسی قرار داد. مولوی در جای‌جای مثنوی، برخی از مسائل روان‌شناسی را در ضمن ابیات خود مطرح می‌کند تا بتواند بر مخاطب خویش تأثیر گذاشته و او را به طرف هدف راستین خود (که همان آرامش و سعادت غایی آدمی است) هدایت کند. نگارندگان این پژوهش، ضمن بررسی هفت هفت مفهوم روان‌شناسی به کار رفته در مثنوی معنوی، نمونه‌های هر یک از این نظریات را از این اثر ارجمند استخراج و ارائه نموده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Examining the seven concepts of psychology in Masnavi Manavi

نویسندگان [English]

  • Ali hassannezhad 1
  • Faezeh Saadati masror 2
1 PhD student in Persian language and literature of Tabriz University
2 A student of the Department of Persian Language and Literature at Allameh Tabatabai University in Tehran
چکیده [English]

Psychology is the science of studying and analyzing human behavior and mental and psychological activities. This science examines feelings, thoughts, behaviors, reactions and personal experiences of people. The main goal of psychology is to understand and explain mental and psychological activities, to investigate the reasons and motivations behind these activities, and to improve the quality of human life. Scientists and researchers of psychological science present a set of hypotheses, theories and models to explain and interpret human behaviors, experiences and psychological phenomena. By means of these psychological theories, they examine and explain human behaviors and the factors that affect them. . These theories help to shape the main views and thoughts of psychology and play an important role in the progress and development of this field of knowledge. Nevertheless, Maulvi, as a spiritual-mystical psychologist, presented some theories and concepts of psychology that are discussed today and presented them in his works (especially in Masnavi) centuries ago. Maulavi's Masnavi, in addition to its high mystical value, also has scientific and psychological importance, so that it can be examined from the psychological point of view. In many places in the Masnavi, Molavi raises some psychological issues in his verses so that he can influence his audience and guide him towards his true goal (which is the ultimate peace and happiness of man). . The authors of this research, while examining the seven psychological concepts used in Masnavi Manavi, have extracted and presented examples of each of these theories from this prestigious work.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Molvi
  • Masnavi Manavi
  • psychology
  • theories
  • examples
بهرامی، غلامرضا و عزالدین معنوی (1370)، فرهنگ لغات و اصطلاحات روان‌پزشکی، تهران: دانشگاه تهران
پاینده، حسین (1398)، نظریه و نقد ادبی، جلد یک، تهران: سمت
خشوعی، مهدیه سادات (1388)، «انعطاف‌پذیری از دیدگاه روان‌شناسی تحولی»، پژوهش‌های یاددهی و یادگیری، دورة 5، شمارة 19. صص 1ـ32
راتوس، اسپنسر (1384)، روان‌شناسی عمومی، چاپ هفتم، ترجمة حمزه گنجی، تهران: ویرایش
ستاری، ستاری (1392)، عشق صوفیانه، تهران: مرکز
سعدی، مصلح‌ بن عبدالله (1397)، گلستان، تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی
سیاسی، علی‌اکبر (1371)، نظریه‌های شخصیت یا مکاتب روان‌شناسی، تهران: دانشگاه تهران
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1380)، زبور پارسی، تهران: آگاه
شولتس، دوآن (1387)، روان‌شناسی کمال، ترجمة گیتی خوشدل، تهران: پیکان
کتابی، احمد (1386)، «چند مفهوم روان‌شناختی در اندیشه‌های مولوی»، فرهنگ، شمارة 63 و 64، صص553 ـ 604
کشاورزی، الهام و دیگران (1401)، «بررسی تطبیقی الگوی مطلوب شخصیت از نگاه مولانا با رویکرد روان‌کاوی»، فصل‌نامۀ قرآن و طب، صص 207ـ214
میزیاک، هنریک (1376)، تاریخچه و مکاتب روان‌شناسی، ترجمة احمد رضوانی، مشهد: آستان قدس رضوی
مان، نرمان ال (1342)، اصول روان‌شناسی، ترجمۀ محمود صناعی، تهران: اندیشه
مولوی، جلال‌الدین محمد (1398)، مثنوی معنوی، دفتر اول، تألیف کریم زمانی، تهران: اطلاعات
مولوی، جلال‌الدین محمد  (1384)، مثنوی معنوی، به تصحیح رینولد نیکلسون، چاپ دهم، تهران، نشر علم
مولوی، جلال‌الدین محمد (1372)، کلیات دیوان شمس، به تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، تهران: راد
وایزینگر، هندری (1383)، هیچکس کامل نیست، ترجمۀ پریچهر معتمد گرجی، تهران: مروارید
همایی، جلال‌الدین (1376)، مولوی نامه؛ مولوی چه می­گوید؟، چاپ نهم، تهران: هما