دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

بررسی تطبیقی داستان شاه سیاه‌‌پوش از هفت‌‌پیکر نظامی و داستان آدم (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خرم آباد، لرستان، ایران.
2 کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
3 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
چکیده
قصّه‌‌های مقدّس به صورت ناخودآگاه بر نحوۀ داستان‌‌پردازی انسان تأثیر می‌‌گذارند. از جملۀ این قصّه‌‌ها، قصّۀ حضرت آدم (ع) است که در ادیان ابراهیمی و به‌‌ویژه اسلام به تفصیل بیان شده است. این قصّه بر ذهن نظامی تأثیر داشته است؛ به گونه‌‌ای که داستان شاه سیاه‌‌پوش از منظومۀ هفت‌‌پیکر را تحت تأثیر آن سروده است. در این پژوهش بر آن شدیم که با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی و تطبیق بن‌‌مایه‌‌های مشترک و شخصیت‌‌های مشابه دو داستان شاه سیاه‌‌پوش در هفت‌‌پیکر نظامی و داستان آدم (ع) در روایات دینی و ادبی بپردازیم. بعد از بررسی این دو روایت بدین نتایج دست یافتیم: بن‌‌مایه‌‌های مشترک دو داستان عبارتند از: 1- مکان مشابه 2- لذت یا گناه 3- درخت 4- سرنوشت. شخصیت‌‌های مشابه نیز از این جمله‌‌اند: 1- خداوند و ترکتاز: آن دو قهرمان را بدون سابقۀ آشنایی به خود نزدیک کرده‌‌اند. 2- قصّاب و عزرائیل: این دو کسانی هستند که رشتۀ پیوند قهرمان را با دنیای مادی بریده‌‌اند و او را برای مدّتی با دنیایی سراسر لذّت آشنا کرده‌‌اند. 3- شاه و آدم: این دو هشت ویژگی مشترک دارند: دور افتادن از سرزمین خود، پیروی از هوای نفس، عروج و... .
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A comparative study of the story of the black-clad king from Haftpeykar Nizami and the story of Adam (PBUH)

نویسندگان English

YosofAli Beiranvand 1
Akbar Garavand 2
Seyyed Morteza Mirhashemi 3
1 Ph.D. Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Khorram Abad University, Lorestan, Iran.
2 Master's degree, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Khwarazmi University, Tehran, Iran.
3 Professor of the Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Khwarazmi University, Tehran, Iran.
چکیده English

Sacred stories subconsciously affect the way people tell stories. Among these stories is the story of Prophet Adam (PBUH), which is described in detail in Abrahamic religions, especially Islam. This story had an impact on Nizami’s mind, in such a way that he wrote the story of the black-clad king from the Haftpeykar under its influence. In this research, we decided to investigate and compare the common themes and similar characters of the two stories of the black-clad king in the Haftpeykar Nizami and the story of Adam (PBUH) in the religious and literary narratives with a descriptive-analytical method. After examining these two narratives, we came to the conclusion that the same place, pleasure or sin, tree and fate are the common themes of the two stories. Similar characters are also among these: 1- the Master and Turktaz: those two have brought the hero close to them without prior acquaintance. 2- Butcher and Azrael: These are the two people who cut the hero's connection with the material world and introduced him to a world full of pleasure for a while. 3- The king and Adam: these two have eight common characteristics: falling away from their own land, following their passion and whimsy, ascension, etc

کلیدواژه‌ها English

The Holy Quran
The Story of Adam
The black cloth king
Haft Peikar
Nezami
قرآن کریم (1376)، ترجمۀ محمدمهدی فولادوند، تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی
بتلهایم، برونو (1392)، افسون افسانه‌‌ها، ترجمۀ اختر شریعت‌‌نژاد، چاپ 3، تهران: هرمس
پراپ، ولادیمیر (1386)، ریخت‌‌شناسی قصه‌‌های پریان، ترجمۀ فریدون بدره‌‌ای، چاپ2، تهران: توس
ترکمانی باراندوزی، وجیهه؛ چمنی گلزار، ساناز (1391)، «بررسی و تطبیق فرایند فردیت در گنبد اول و دوم از هفت پیکر نظامی بر اساس روان‌‌شناسی تحلیلی یونگ»، فصل‌نامة زبان و ادب فارسی، سال 4، شمارۀ 10، بهار 91، صص 48- 23
نقابی، عفت؛ قربانی، کلثوم (1391)، «تحلیل ساختاری قصۀ شاه سیاه‌‌پوشان بر اساس الگوی پراپ»، پژوهشنا‌‌مۀ زبان و ادب فارسی، سال 6، پیاپی 21، بهار 91، صص 162- 141
حافظ، شمس‌‌الدین محمد (1387)، دیوان غزلیات،کوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: صفی علیشاه
خواص، امیر (1392)، «بررسی تطبیقی آدم و حوّا از منظر قرآن و عهد عتیق»، معرفت ادیان، سال 4، شمارة 2، صص 54- 39
دیچز، دیوید (1399)، شیوه‌‌های نقد ادبی، ترجمۀ محمدتقی صدقیانی و غلامحسین یوسفی، تهران: علمی
رازی، نجم‌‌الدین (1352)، مرصادالعباد من المبدأ الی المعاد، تهران: مطبعۀ مجلس
سپه‌‌وندی، مسعود (1390)، «جنبه‌‌های تأویلی و تمثیلی داستان روز شنبه در گنبد سیاه (از هفت پیکر نظامی)»، فصل‌‌نامۀ تحقیقات تعلیمی و غنایی زبان و ادب فارسی، شمارة دهم، 128- 105
سیدی، سیدحسین؛ علی‌‌پور، اسماعیل (1389)، «بررسی تطبیقی داستان آفرینش انسان در روایت‌‌های اسطوره‌‌های ایران و عرب»، فصل‌نامۀ لسان مبین، سال 2، دورۀ جدید، شمارة 2، صص 137- 123
طبری، محمدبن‌‌جریر (1374)، تاریخنامه طبری، ترجمۀ ابوعلی محمد بلعمی، به کوشش محمد روشن، تهران: بی‌‌نا
گرین، ویلفرد؛ لی مورگان، ارل لیبر؛ ویلینگهم، جان (1380)، مبانی نقد ادبی، ترجمۀ فرزانه طاهری، چاپ 2، تهران: نیلوفر
مک‌‌کویین، جان (1389)، تمثیل، ترجمۀ حسن افشار، تهران: مرکز
مولوی، جلال الدین محمد (1390)، مثنوی معنوی، تصحیح رینولدالین نیکلسن، چاپ 5، تهران: هرمس
میبدی، ابوالفضل (1372)، کشف الاسرار و عدۀ الابرار، به سعی و اهتمام علی اصغر حکمت، تهران: امیرکبیر
نسفی، عزیزالدین محمد، (1962)، انسان کامل، تصحیح و مقدمۀ ماژیران موله، تهران: انستیتو ایران و فرانسه
نظامی، الیاس، (1387)، احوال و آثار و شرح مخزن‌‌الاسرار نظامی گنجوی، تألیف برات زنجانی، چاپ 8، تهران: دانشگاه تهران
نظامی، الیاس، (1315)، هفت پیکر، تصحیح حسن وحید دستگردی، تهران: ارمغان
هجویری، علی بن عثمان، (1389)، کشف‌‌المحجوب، تصحیح محمود عابدی، چاپ 5، تهران: سروش