دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

جلوه های طنز در دفتر دوم مثنوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، ایران.
چکیده
طنز نوعی ترفند ادبی زیباست که زشتی‌ها و کاستی‌های بشر را به شیوه‌ای طعن‌آمیز همراه با نیشخندی پنهان جهت اصلاح اجتماعی بیان می‌کند. بحث و بررسی دربارة طنز و آثار طنزآمیز زبان فارسی، به دلیل کمبود و نقصان منابع و اطلاعات بسیار دشوار است چرا که این نوع مهم ادبی کمتر به صورت مستقل مورد بررسی قرار گرفته و بیشتر با هزل و خصوصا هجو آمیخته شده است. طنز شیوه‌ای خاص در بیان نظم و نثر است که بسیار مؤثر و گیراست و به‌وسیلة آن مهم‌ترین مطالب و مباحث را با لطیف‌ترین و در عین حال تیزبینانه‌ترین دیدگاه‌ها و بُرنّده‌ترین کلمات بیان می‌دارند. طنز نقش مهمی در آگاهی و بیداری توده‌ها دارد زیرا اغلب، حقایق آشکار و تلخ را به زبانی ساده و قریب به فهم مردم بیان داشته و عقیده‌ای را دقیقاً در ذهن آنان جایگزین می‌سازد. این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتاب‌خانه‌ای انجام گرفته به جایگاه طنز در مثنوی و شرح حکایت‌های طنزآمیز آن پرداخته و مشخص می‌شود که طنز به وفور در مثنوی به‌کار برده شده و مولانا از این حکایت‌ها جهت بیان دیدگاه‌ها و نکات اخلاقی، فلسفی، عرفانی، مذهبی و... استفاده کرده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Humor in the second book of the Masnavi

نویسنده English

sara fallah
Ph.D. Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Iran.
چکیده English

Satire is a kind of beautiful literary trick that expresses human ugliness and shortcomings in a sarcastic way with a hidden chuckle for social reform. It is very difficult to discuss and review satire and satirical works of Persian language due to the lack of sources and information, because this important literary style is less studied independently and is more mixed with humor and especially ridicule. Satire is a special way of expressing poetry and prose, which is very effective and attractive by means of which the most important topics are expressed with the most delicate and at the same time the sharpest views and the most winning words. Satire plays an important role in the awareness and awakening of the public because it often expresses the obvious and bitter truths in a simple language that is close to people's understanding and replaces an opinion exactly in their minds. This research, which was carried out with a descriptive analytical method and using library sources, dealt with the role of satire in the Masnavi and the description of its humorous anecdotes, and it is clear that satire is used abundantly in Masnavi and Rumi used these anecdotes to express moral, philosophical, mystical, religious, etc. views and points.

کلیدواژه‌ها English

Satire
Ridicule
Allegory
Masnavi
Rumi
second book
اسدی‌پور، عمران (1356)، طنزآوران امروز ایران، چاپ 2، تهران: مروارید
اصلانی، محمدرضا (1387)، فرهنگ اصطلاحات ادبی واژه‌نامة مفاهیم و اصطلاحات ادبی فارسی و اروپایی (تطبیق و توضیحی)، تهران: مروارید
امینی، اسماعیل (1385)، خندمین‌تر افسانه: جلوه‌های طنز در مثنوی معنوی، تهران: دستان
بهزادی اندوهجردی، حسین (1383)، طنزپردازان ایران از آغاز تا پایان دورة قاجار، تهران: دستان
پلارد، آرتور (1386)، طنز، ترجمة سعید سعیدپور، چاپ 4، تهران: مرکز
جوادی، حسن (1384)، تاریخ طنز در ادبیات فارسی، تهران: کاروان
چوبندیان، محمدزمان (1387)، زنگ و صیقل و آینه: تحلیل طنزهای مولانا در مثنوی، تهران: ترفند
حری، ابوالفضل (1387)، دربارة طنز: رویکردهای نوین به طنز و شوخ طبعی، تهران: سورة مهر
رستگار فسایی، منصور (1373)،  انواع شعر فارسی، شیراز: نور
زرین‌کوب، عبدالحسین (1367)، بحر در کوزه: نقد و تفسیر قصه‌ها و تمثیلات مثنوی، چاپ 2، تهران: علمی
زرین‌کوب، عبدالحسین (1369)، پله پله تا ملاقات خدا، چاپ 6، تهران: علمی
صدر، رؤیا (1381)، بیست سال با طنز، تهران: هرمس
فروزانفر، بدیع‌الزمان (1384)،  شرح زندگانی مولوی، تهران: تیرگان
مولوی، جلال‌الدین محمدبن محمد (1381)، مثنوی معنوی، به تصحیح و ترجمة رینو لدالین نیکلسون، تهران: سعاد
مولوی، جلال‌الدین محمدبن محمد (1385)، مثنوی معنوی، با شرح و تفسیر کریم زمانی، چاپ 28، تهران: اطلاعات
مولوی، جلال‌الدین محمدبن محمد (1387)، مثنوی معنوی، شرح توضیح بدیع‌الزمان فروزانفر، چاپ 13، تهران: زوار
نجف‌زاده بار فروش، محمد باقر (1376)، طنز نویسان ایران از مشروطه تا امروز، تهران: دستان
نیکوبخت، ناصر (1380)، هجو در شعر فارسی: نقد و بررسی شعر هجوی از آغاز تا عصر عبید، تهران: دانشگاه تهران