دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

بازنمود و برهم‌کنش اسطوره‌های گاو و ماه در داستان ماه‌پیشانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.
2 استادیارگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان های خارجی، دانشگاه مطالعات خارجی هانکوک، سئول، کرة جنوبی.
چکیده
از دیرباز، اسطوره‌ها در خودآگاه و ناخودآگاه ملل سهم بسزایی داشته‌اند. انسان در ابتدایی‌ترین برخورد خویش با ادبیات، یعنی داستان‌ها و لالایی‌های کودکانه، همواره با اسطوره‌ها در ارتباط بوده است. داستان «ماه‌پیشانی» یکی از داستان‌های عامیانه کهن است که در طول حیات فرهنگ و تمدن ایرانی، شفاهی و کتبی، از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است. این داستان مملو از اسطوره‌ها و باورهای ایرانی است. در پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتاب‌خانه‌ای صورت گرفته؛ به اسطورۀ ماه و گاو و کارکرد و برهم‌کنش آنها در داستان ماه‌پیشانی اشاره می‌کنیم و به این مطلب می‌پردازیم که چگونه این دو عنصر داستان را پیش می‌برند و شخصیت اصلی داستان را در مسیر و سفر خود برای رسیدن به مرحلۀ باروری و آفرینش آماده می‌کنند. با توجه به بازنمود ماه و گاو به عنوان نماد زنانگی و باروری و همچنین بستر روایی داستان «ماه‌پیشانی»، این دو کهن الگو با روایت داستان کاملا متناسب هستند. گاو که نماد اسطورة قربانی شونده است در حقیقت مادری است که به این صورت درآمده است. او با راهنمایی‌های خود دخترش را به چاهی هدایت می‌کند که نماد زنانگی است همانگونه که چاه و غار نیز در طول تاریخ به عنوان نمادهای زنانگی وجود داشته‌اند. در چاه، دختر سیرت زیبای خود را نشان می‌دهد و این شایستگی را می‌یابد که با شستن صورتش با آب در واقع ماه، یعنی نماد باروری را به دست آورد
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Representation and interaction of the myths of the cow and the moon in the story of the Mahpishani

نویسندگان English

Tayyaba Sheikh Vaisi 1
somaye Aghajani Kolkhoran 2
1 PhD student, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Al-Zahra University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Foreign Languages, Hankook University of Foreign Studies, Seoul, South Korea.
چکیده English

Since long ago, myths have played a significant role in the conscious and unconscious of nations. Humans were always in contact with myths in their most basic contact with literature, i.e., children's stories and lullabies. The "Mahpishani" story is one of the ancient folk tales that was passed down from one generation to another, orally and in writing, throughout the Iranian culture and civilization. This story is full of Iranian myths and beliefs. The present study, which was carried out in a descriptive-analytical method and by library sources, mentions the moon and the cow myths and their function and interaction in the Mahpishani story. In addition, it was discussed how these two elements advance the story and prepare the story's main character for his journey to reach fertility and creation. Considering the representation of the moon and the cow as symbols of femininity and fertility and the narrative base of the "Mahpishani" story, these two archetypes are completely compatible with the story narration. The cow, the symbol of a being sacrificed myth, is a mother who has transformed.
With guidance, she leads her daughter to a well, the femininity symbol. The well and the cave have been symbols of femininity throughout history. At the well, the girl reveals her beautiful nature and finds merit in obtaining the moon, the fertility symbol, by washing her face with water.

کلیدواژه‌ها English

Forehead
cow
moon
myth
fertility
قرآن کریم
آذرنیوش، زهرا (١٣٩۶)، «دوگانگی اجتماعی فرهنگی در اوستا»، نشریۀ تاریخ روایی، سال 2، شمارۀ ۵، صص ۱۰۲-۱۲۰
الیاده، میرچا (١٣٧٢)، رساله در تاریخ ادیان، ترجمۀ جلال ستاری، چاپ اول، تهران: سروش
الیاده، میرچا (١٣٨۶)، چشم اندازهای اسطوره، ترجمۀ جلال ستاری، چاپ 2، تهران: توس
بهار، مهرداد (١٣٧٧)، از اسطوره تا تاریخ، چاپ 2، تهران: چشمه
بهار، مهرداد (١٣٨۴)، پژوهشی در اساطیر ایران (پارة نخست و دوم)، چاپ 5، تهران: آگاه
پراپ، ولادیمیر (١٣٧١)، ریشه‌های تاریخی قصه‌های پریان، ترجمۀ فریدون بدره‌ای، چاپ 3، تهران: توس
خسروی، یلدا (١٣٨٣)،« انوشگی در ایران باستان»، کتاب ماه هنر، شمارۀ ۷۵ و ۷۶، صص ۸۴-۹۷
دادگی، فرنبغ (١٣۶٩)، بندهشن، ترجمۀ مهرداد بهار، تهران: توس
دوانی، فزونه، فشارکی، محمد (١٣٩۴)، «بازتاب نمادین قربانی میترایی اسطوره کشتن گاو نخستین در هفت پیکر نظامی»، متن‌شناسی ادب فارسی، شمارۀ 2، صص ۱-۲۰
دیاکونوف، ایگورمیخایلوویچ (١٣٧٩)، تاریخ ماد، ترجمۀ کریم کشاورز، چاپ 5، تهران: علمی و فرهنگی
راسل هینلز، جان (١٣٨٣)، شناخت اساطیر ایران، ترجمۀ محمد حسین باجلان فرخی، تهران: اساطیر
رضی، هاشم (١٣٧٩)، «اساطیر و هنر میترایی»، کتاب ماه هنر، شمارۀ ۲۵ و ۲۶، صص۹۰-۹۴
رفیعی سرشکی، آزیتا (١٣٩٠)، «ردّ پای اسطوره در قصه ماه‌پیشانی»، نشریۀ فرهنگ و مردم، شمارۀ ۳۹، صص۱۱۳-۱۲۵
صمدی، مهرانگیز (١٣۶٧)، ماه در ایران از قدیم‌ترین ایام تا ظهور اسلام، تهران: علمی و فرهنگی
کراسنوولسکا، آنا (١٣٨٢)، چند چهرة کلیدی در اساطیر گاه‌شماری ایرانی، ترجمۀ ژاله متحدین، تهران: ورجاوند
محجوب، محمدتقی (١٣٨۶)، ادبیات عامه ایران، مجموعه مقالات دربارۀ افسانه‌ها و آداب و رسوم مردم ایران (جلد اول و دوم)، به کوشش دکتر حسن ذوالفقاری، چاپ سوم، تهران: چشمه
مختاریان، بهار (١٣٧٨)، «گاو سرمایه، گرزگاو و ماه‌پیشانی»، نامۀ فرهنگستان، شمارۀ ۳۸، ص ١٢۵-١٣۵
مصاحب، غلامحسین (١٣٨١)، دایره‌المعارف فارسی (جلد دوم)، چاپ 2، تهران: امیرکبیر
مهتدی (صبحی)، فضل‌الله (١٣٨٩)، افسانه‌ها، جلد 3، تهران: فرهنگ و هنر
ورمازرن، مارتین (١٣٩٠)، آئین میترا، ترجمۀ بزرگ نادرزاد، چاپ 8، تهران: چشمه
یاحقی، محمدجعفر (١٣۶٩)، فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، تهران، سروش