دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

واکاوی نگاه عرفانی مولانا به نماد طوطی در غزلیات شمس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی کارشناسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه پیام‌نور، مرکز اوز، فارس، ایران.
چکیده
نماد و رمز گونه‌ای از بیان است که حاوی مفهوم و حقیقتی غیرمحسوس است و به گوینده این اجازه را می‌دهد که از محدودیت زبان حسی خارج شود. مولانا که شاعری عارف است از نماد در جهت مطرح کردن عقاید عرفانی خود بهره می‌گیرد، این مقاله به بررسی هدف مولانا از نمادپردازی طوطی در غزلیات شمس می‌پردازد و سعی بر آن نموده است که تأویل و تفسیرهای جذّاب و رازناک او را از این نماد نشان دهد. بیش از 80 بیت بسامد کاربرد طوطی در غزلیات شمس می‌باشد که از نمادگشایی آن‌ها مفاهیم مهمی مانند: پرواز روح به سوی عالم بالا، قبض و بسط، غیرت عارفانه، صمت و خاموشی، تداعی فرشتگان، دم مسیحایی، خوش‌یمنی و رابطه تقابلی آن با زاغ و جغد استخراج می‌شود. این مقاله با روش توصیفی_تحلیلی صورت گرفته است و با بررسی مفاهیم یاد شده تلاش نموده الگوی فکری شاعر نسبت به طوطی در غزلیات شمس را تبیین سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing Rumi's mystical view of the parrot symbol in Shams's sonnets

نویسنده English

ali rastgoo
Bachelor student, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Payam Noor University, Oz Center, Fars, Iran.
چکیده English

A symbol and code is a type of expression that contains an intangible concept and truth and allows the speaker to get out of the limitations of sensory language. Rumi, who is a mystical poet, uses symbols to express his mystical ideas. This article examines the purpose of Rumi's parrot symbolism in Shams's sonnets and tries to show his fascinating and mysterious interpretations of this symbol. More than 80 verses are the frequency of use of parrot in Shams's sonnets. From their symbolism, important concepts such as the flight of the soul to the upper world, expansion and contraction, mystical zeal, silence, the association of angels, the messianic soul, happiness and its opposite relationship with the raven and the owl are extracted. This article tries to explain the poet's thought pattern regarding the parrot in Shams's sonnets with the descriptive-analytical method and by examining the mentioned concepts.

کلیدواژه‌ها English

Shams’s sonnets
Symbol
Parrot
Mysticism
قرآن کریم
اشرف‌زاده، رضا (1379)، سرود خورشید، تهران: روزگار
الهی قمشه‌ای، حسین محی‌الدین (1399)، 365 روز در صحبت مولانا، چاپ 19، تهران: سخن
بیدل دهلوی، ابوالمعانی میرزا عبدالقادر، بی‌تا، کلیات بیدل دهلوی، به کوشش بهمن خلیفه بناروانی، جلد اول، بی‌جا، بی‌نا
پورجوادی، نصرالله (1370)، «مسأله تعریف الفاظ رمزی در شعر عاشقانه فارسی»، مجلة معارف، دورة 8، شمارة 3، صص 40-3
پورنامداریان، تقی، (1384)، در سایة آفتاب، چاپ 2، تهران: سخن
پورنامداریان، تقی (1396)، رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی، چاپ 9، تهران: علمی و فرهنگی
تاج‌بخش، اسماعیل و فرجی قاقانی، آسیه (1388)، «کلاغ در ادب فارسی»، تاریخ ادبیات، دورة 1، شمارة 3، صص 46-2
دزفولیان، کاظم و رشیدی، محمد (1392)، «نگاه مولانا به طبیعت در غزلیات شمس»، کهن‌نامة ادب پارسی، سال 4، شمارة 3، صص 84-63
دهقان، احمد (1387)، «دگردیسی طوطی»، کتاب ماه ادبیات، پیاپی 135، صص 47-42
رسمی، عاتکه (1391)، «از اسب بالدار افلاطون تا طوطی جان مولانا»، زبان و ادب فارسی، سال 65، شمارة 225، صص 69-48
رضایی، فخرالدین و هاشمیان، لیلا، (1389)، «تأمّلی در قبض و بسط عارفانه»، فصل‌نامة زبان و ادب فارسی (ادب و عرفان)، دورة1، شمارة 4، صص 79-72
زرین‌کوب، عبدالحسین (1398)، پله پله تا ملاقات خدا، چاپ 40، تهران: علمی
زمانی، کریم (1398)، شرح جامع مثنوی معنوی، جلد 1 و 6، چاپ 52، تهران: اطلاعات
سپه وندی، مسعود (1394)، «جلوه‌های تمثیلی و نمادینِ جان در دیوان شمس تبریزی»، فصل‌نامة تحقیقات تعلیمی و غنایی زبان و ادب فارسی، دورة 7، شمارة 24، صص 82-69
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1388)، غزلیات شمس تبریز، جلد 1، چاپ 4، تهران: سخن
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1399)، مقدمه بر تذکره‌الاولیاء عطار نیشابوری، جلد 1، چاپ 7، تهران: سخن
شمیسا، سیروس (1368)، گزیدة غزلیات مولوی، تهران: بنیاد
شوالیه، ژان و گرابن، آلن (1384)، فرهنگ نماد‌ها، ترجمة سودابه فضایلی، جلد 2، چاپ 4، تهران: جیحون
شیمل، آن ماری (1375)، شکوه شمس، ترجمة حسن لاهوتی، چاپ 3، تهران: علمی و فرهنگی
صائب تبریزی، میرزا محمدعلی (1368)، دیوان صائب تبریزی، به کوشش محمد قهرمان، جلد 1، تهران: علمی و فرهنگی
صادقی‌نژاد، رامین و قره‌بگلو، سعیدالله (1390)، «نمادهای حیوانی غم و تحلیل تصاویر آن در اندیشه مولانا»، فصل‌نامة مولوی پژوهی، سال 5، شمارة 11، صص92-71
صرفی، محمدرضا (1386)، «نقش پرندگان در مثنوی»، پژوهش‌های ادبی، سال 5، شمارة 18، صص 76-53
صفایی، علی و آلیانی، رقیه (1394)، «تحلیل الگوهای فکری مولوی در نمادپردازی‌های حیوانی»، مطالعات عرفانی، شمارة 22، صص 188-147
صفایی، علی و آلیانی، رقیه (1395)، «نشانه‌شناسی نقوش پرنده در کاشی کاری‌های مساجد (با تکیه بر مصادیق عرفانی)»، اولین همایش ملی سیدجلال الدین اشرف، گیلان، صص 262-250
طارمی، اصغر؛ فیاض، مهدی؛ سمیع زاده، رضا و چهرقانی، رضا (1400)، «پرندگان اساطیری، سمبولیسم عرفانی و محیط‌زیست با تکیه بر شعر عرفان فارسی»، مطالعات عرفانی، شمارة 34، صص 304-281
عطار نیشابوری، فریدالدین (1391)، تذکره‌الاولیاء، تصحیح محمد استعلامی، چاپ 23، تهران: زوار
علمی سولا، محمدکاظم و انجم‌روز، سیده سوزان (1391)، «بررسی خاستگاه‌های قبض و بسط در دیوان شمس»، مطالعات عرفانی، شمارة 16، صص 216-177
علوی، بشیر (1397)، ترجمان صبح، تهران: روزگار
فاطمی، سیدحسین (1364)، تصویرگری در غزلیات شمس، تهران: امیرکبیر
فرخی سیستانی، علی بن جولوغ (1393)، دیوان حکیم فرخی سیستانی، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: زوار
فروزانفر، بدیع الزمان، بی‌تا، شرح مثنوی شریف، جلد 2، بی‌جا: بی‌نا
قاآنی، میرزا حبیب‌الله (1336)، دیوان حکیم قاآنی شیرازی، تصحیح محمدجعفر محجوب، تهران: امیرکبیر
کلاهچیان، فاطمه و حیدری‌نیا، سیده نادیا، (1391)، «شگردهای خاص نمادپردازی با طبیعت در غزلیات مولوی»، فصل‌نامة سبک شناسی نظم و نثر فارسی، سال 5، شمارة پیاپی 16، صص 387-371
کوشش، رحیم؛ مدرسی، فاطمه و رحیم‌زاده آوانسر، اسماعیل (2018)، «مفاهیم رمزی، تمثیلی و نمادین پرندگان در رباعیات و قصاید عطار»، مجلة نسیم شرق، دانشگاه آتاتورک، دورة9،  ژوئیه 7-2018، صص 200-175
محمدی آسیابادی، علی (1387)، هرمنوتیک و نمادپردازی در غزلیات شمس، تهران: سخن
مولوی، جلال‌الدین محمد (1378)، کلیات شمس یا دیوان کبیر، تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، جلد 1-8، چاپ 4، تهران: امیرکبیر
مولوی، جلال‌الدین محمد (1384)، مثنوی معنوی، تصحیح نیکلسون، به کوشش مهدی آذریزدی (خرمشاهی)، چاپ 8، تهران: پژوهش
مولوی، جلال‌الدین محمد (1398)، فیه‌‌مافیه، تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، چاپ 7، تهران: نگاه
مهری، فاطمه (1399)، «نقش طوطی در داستان‌پردازی هندی و مضمون سازی‌های عرفانی در متون فارسی»، کهن‌نامه ادب پارسی، سال 11، شمارة اول، صص 281-255
نریمان، سیاوش، (1394)، «جستاری در غیرت عشق»، فصلنامة عرفان اسلامی، سال 12، شمارة 45، صص 217-197
هجویری، علی بن عثمان (1389)، درویش گنج‌بخش (گزیدة کشف‌المحجوب)، انتخاب و توضیح محمود عابدی، چاپ 6، تهران: سخن
یاحقی، محمدجعفر (1391)، فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی، چاپ 4، تهران: فرهنگ معاصر