دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

بررسی کردار و خصوصیات چهل‌وشش پادشاه شاهنامه در مثنوی «پایان کتابت شاهنامه» داوریِ شیرازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، مدرس دانشگاه فرهنگیان، همدان، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه پیام نور، مرکز تهران، ایران.
چکیده
میرزامحمد داوری برجسته‌ترین و هنرمندترین پسر وصال شیرازی است. مهم‌ترین اثری که در حوزۀ شاهنامه‌ از وی باقی مانده، دست‌نویسِ شاهنامه‌ای است که نام وی را برای همیشه با شاهنامه پیوند زده. داوری پس از اتمام کتابت دست‌نویس، مثنوی 126 بیتی به سبک شاهنامه سرود که پس از یاد خدا و مدح فردوسی، به کتابت شاهنامۀ مذکور از آموختن خوشنویسی تا یادکرد از پادشاهان و مهم‌ترین رخدادهای شاهنامه، پرداخته است. آن‌چه در آن ابیات قابل ذکر به نظر می‌رسد، نه تنها اشاره به چهل‌وشش تن از چهل‌وهشت پادشاه شاهنامه (به استثنای هوشنگ و شاپور پسر شاپورِ ذوالاکتاف) بلکه اشاره‌ای بسیار مختصر به کردار و خصوصیات و مهم‌ترین مسائل مربوط به آنان است. اهمّیت این منظومه، آن است که خلاصه‌ای مختصر از شاهنامه و تاریخِ روایی ایران است. معرّفی و تشویق به مطالعۀ منظومه‌ علاوه بر زیبایی‌های ادبی، خواننده را با چکیده‌ای از کردار و خصوصیات پادشاهان شاهنامه و مهم‌ترین داستان‌های آنان آشنا می‌سازد. مقالۀ حاضر درصدد آن است تا با روش تحلیلی و رویکرد توصیفی منظومۀ مذکور را به منظور نشان دادن بهره‌برداری از شاهنامه و تاریخ پادشاهان ایران، بررسی، تجزیه، تحلیل و طبقه‌بندی نماید. در این مثنوی، داوری علاوه بر ذکر نام پادشاهان خلاصه‌ای از کردار و خصوصیات آنان یاد کرده که هر کدام از آن‌ها در جایگاه خود تأمّل‌برانگیز است. مثنوی مذکور به دلیل احاطۀ بسیار بالای شاعرِ آن با شاهنامه و اشارات ارزشمندی که از پادشاهان شاهنامه و رویدادهای مهمِ حماسۀ ملّی آورده، در کل ادب فارسی منظومه‌ای منحصر به فرد، بی‌نظیر و قابل بررسی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Examination of the Role and Characteristics of the Forty-Six Kings of the Shahnameh in the Mathnavi "The Conclusion of Shahnameh" by Davari Shirazi

نویسندگان English

sadegh arshi 1
ayoob moradi 2
1 Ph.D. in Persian language and literature, Farhangian University lecturer, Hamedan, Iran
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Payam Noor University, Tehran Center, Iran.
چکیده English

Mirzamohammad Davari is one of the most prominent and artistic offspring of Shiraz. His most significant work that remains in the realm of Shahnameh is a handwritten Shahnameh in Nastaliq script, forever associating his name with the Shahnameh. After completing the manuscript mentioned, Davari composed a 126-verse mathnavi in the style and context of the Shahnameh. In this mathnavi, after invoking God's name, praising Ferdowsi, and addressing the stages of writing the Shahnameh, he briefly but informatively discussed the characters and characteristics of the forty-six kings of the Shahnameh, excluding Houshang and Shapour, the son of Shapour Zolaktaf. What is notable in these verses is not only the reference to the forty-six personalities among the forty-eight kings of the Shahnameh but also a very brief and helpful mention of their actions and critical issues related to them. The significance of this small poem lies in providing a concise, brief, and informative summary of the entire Shahnameh and the historical narrative of Iran. This article aims to examine, analyze, and classify this mathnavi using a descriptive and analytical approach to demonstrate the exploitation of the Shahnameh and the history of Iranian kings. The analyses show that in this mathnavi, Davari not only mentions the names of the kings but also provides a concise account of their actions and characteristics, each of which is thought-provoking in its own right. Due to the high level of familiarity of the poet with the Shahnameh and the valuable and rare references he makes to the Shahnameh's kings and significant events, this mathnavi is a unique, unparalleled, and study-worthy composition in Persian literature.

کلیدواژه‌ها English

Davari Shirazi
Mathnavi
End of Shahnameh Book
Kings of Shahnameh
Actions and Characteristics
ارشی، صادق؛ گرجی، مصطفی؛ مرادی، ایوب (1400) «تأملی بر انواع تأثرات تلمیحی شاعران دورۀ بازگشت از شاهنامه»، دوفصل‌نامۀ تاریخ ادبیات، دورۀ14، شمارۀ2 (پیاپی 2/85)، صص251-229
ارشی، صادق (1399)، «بررسی تاثیر شاهنامه بر شعر مکتب بازگشت عصر قاجار براساس دیوان‌های صحبت لاری، فتحعلی‌خان صبا، قاآنی، سروش و داوری شیرازی»، رسالۀ دکتری به راهنمایی دکتر سجاد آیدنلو و مشاورۀ دکتر مصطفی گرجی و دکتر ایوب مرادی، دانشگاه پیام نور تهران جنوب
آموزگار، ژاله (1371)، «دیوها در آغاز دیو نبودند»، کلک، شمارة 30، صص 16-24.
آموزگار، ژاله (1386)، «جم»، دانش‌نامۀ زبان‌وادب فارسی، جلد دوم، تهران: فرهنگستان زبان‌وادب فارسی
اوستا (1385)، کهن‌ترین سرودها و متن‌های ایرانی، گزارش و پژوهش جلیل دوست‌خواه، جلد اول، چاپ 10، تهران: مروارید
آیدنلو، سجاد (1390)، دفتر خسروان (برگزیدۀ شاهنامۀ فردوسی)، تهران: سخن
جیحونی، مصطفی (1380)، حماسه آفرینان شاهنامه، اصفهان: شاهنامه‌پژوهی
حمیدیان، سعید (1383)، درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی، چاپ 2، تهران: ناهید
خاتمی، احمد (1373)، تاریخ ادبیات ایران در دورۀ بازگشت ادبی، تهران: پایا
خسروانی، نعمت‌الله (1309)، «داوری شیرازی»، ارمغان، شمارة 113، صص 201-206
خطیبی، ابوالفضل (1384/ ب)، «اردشیر»، دانش‌نامۀ زبان‌وادب فارسی، جلد 1، تهران: فرهنگستان زبان‌وادب فارسی، صص 349-352
خوارزمی، ابی‌عبدالله محمدبن‌احمدبن یوسف‌الکاتب (1428ق)، مفاتیح‌العلوم، بیروت: دارالمناهل: الطبعه الاولی
داوری شیرازی، محمد (1370)، دیوان داوری شیرازی، تهران: وصال
رامتین، ایرج (1387)، شاپور دوم (ذوالاکتاف)، تهران: سنبله
رزمجو، حسین (1381)، قلمرو ادبیات حماسی ایران، جلد2، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
رستگارِفسایی، منصور (1379)، فرهنگ نام‌های شاهنامه، جلد 2، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
زرین‌کوب، عبدالحسین (1382)، نقد ادبی، جلد1 و 2، چاپ 7، تهران: امیرکبیر
سامانیان، ساسان (1384)، «شاهنامۀ داوری (آخرین نسخه خطی شاهنامه فردوسی)» پیام بهارستان، شمارة 49، صص 5-2
سرّامی، قدم‌علی (1368)، از رنگ گل تا رنج خار، تهران: علمی و فرهنگی
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1391)، موسیقی شعر، چاپ 13، تهران: آگاه
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1377)، «جادوی مجاورت»، مجلۀ بخارا، سال اول، شمارۀ2، مهر و آبان، صص16-26
شکوهی، فریبا (1384)، &laqu