دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

رد پای موسیقی غزلیات بیدل دهلوی در غزلیات سلیمان بابانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد مهاباد، دانشگاه آزاد اسلامی، مهاباد، ایران.
2 دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.
چکیده
یکی از مهم‌ترین عناصری که در بررسی و مقایسة شعر دو شاعر مورد توجه واقع ‌شده و باید بدان پرداخته شود؛ بحث موسیقی بیرونی و کناری شعر یعنی توجه به چگونگی وزن، ردیف، قافیه‌ها و نحوة اثرپذیری یک شاعر از شاعر دیگر در این حوزة مهم و اساسی است. در این جستار به شیوة تحلیلی-توصیفی و آماری به میزان و چگونگی تأثیرپذیری موسیقی شعر، عروض، قافیه و ردیف در غزلیات سلیمان بابانی «کاتب»-شاعر پارسی‌گوی کرد زبان- از غزلیات بیدل دهلوی پرداخته شده و در پایان این نتایج حاصل شد که در عرصة موسیقی بیرونی، بحور رمل، هزج و مضارع در غزلیات این دو شاعر، بسامد بالایی دارند. غالب اوزان مطبوع، دلنشین و جویباری هستند. در موسیقی کناری (ردیف و قافیه) تکرار قافیه، کاربرد مصوت بلند «آ» و سجع متوازی در قافیه غزلیات هر دو شاعر بسامد بالایی دارد. ردیف‌های گروهی، دشوار و کم سابقه در غزلیات هردو شاعر پر کاربرد است. در مجموع کل ردیف‌های مشترک 37 مورد یعنی 22/55 درصد و 18 مورد با 86/26 درصد در وزن و قافیه و ردیف مشترک است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Tracing the Influence of the Musical Elements of Bidil Dehlavi's Ghazals in the Ghazals of Suleiman Babani

نویسندگان English

nasraddin Abdolahzade 1
Mohammad Amir Obaydinia 2
Omid ghahremany 3
1 Senior Expert, Department of Persian Language and Literature, Mahabad Branch, Islamic Azad University, Mahabad, Iran.
2 Ph.D. Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Urmia University, Urmia, Iran.
3 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Urmia University, Urmia, Iran.
چکیده English

One of the most critical elements that need attention in the analysis and comparison of the poetry of the two poets is the discussion of external and collateral music of poetry, namely, attention to how another poet influences a poet in terms of meter, rhyme, stanza, and the manner of composing. In this study, through an analytical-descriptive and statistical approach, the extent and manner of the influence of the musical elements of poetry, meter, rhyme, and stanza in the ghazals of Suleiman Babani "Katib," a Persian-speaking Kurdish poet, from the ghazals of Bidil Dehlavi have been investigated. The results indicate that in the realm of external music, the meters of Ramal, Hazaj, and Motakarre have a high frequency in the ghazals of these two poets. The predominant meters are pleasant and abundant. In collateral music (stanza and rhyme), the repetition of the rhyme, the loud vowel "A," and the parallel meter in the rhyme of the ghazals of both poets have a high frequency. Group stanzas, which are complex and unprecedented, are familiar in the ghazals of both poets. Totally, there are 37 common stanzas, which account for 22.55%, and 18 common stanzas, with 26.86% in terms of meter, rhyme, and stanza.

کلیدواژه‌ها English

outer music
impressionability
Biddle Dehlavi
Soleiman Babani
lyric
اسپرهم، داوود (1387)، «موسیقی و خوانش اشعار رودکی»،  فصلنامة زبان و ادب فارسی، 3 (1)، 127-108
بابان، سلیمان بگ (1398)، دیوان کاتب، مقابلة نسخ و تصحیح هادی یزدانی، سقز: گوتار
بابانی، سلیمان (1398)، دیوان کاتب، تصحیح و تعلیق شهباز محسنی، سنندج: ئاڵای روناکی
بیدل دهلوی، عبدالقادر (1371)، دیوان بیدل دهلوی، با تصحیح خال محمد خسته، خلیل الله خلیلی به اهتمام محمد آهی، تهران: فروغی
تجلیل، جلیل (1378)، عروض و قافیه، تهران: سپهر کهن
جدید الاسلامی قلعه نو، حبیب و صفایی کشتگر، نسرین (1390)، «موسیقی بیرونی دیوان بیدل دهلوی»، فصلنامة مطالعات شبه قاره، دانشگاه سیسان و بلوچستان 6 (3)، 65-88
جعفری، مرتضی (1397)، «مقایسة موسیقی شعر در گشتاسب نامه دقیقی و فردوسی»، تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی، (38)، 135-154
حمیدی سیدجعفر، گله‌داری اعظم و اردلانی شمس‌الحاجیه (1398)، «بررسی نقش موسیقایی قافیه در اشعار جاوید‌نامه اقبال لاهوری»، تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی، 11(41)، 34-13
حیرت سجادی، عبدالحمید (1375)، شاعران کرد پارسی‌گوی، تهران: احسان
دانشگر، آذر (1396)، «بررسی موسیقی کناری در غزلیات بیدل دهلوی»، نامة فرهنگستان، ویژه‌نامة شبه قاره ، 109-129
ذاکری، احمد (1387)، «موسیقی شعر بیدل دهلوی»، قند پارسی، 40، 180-164
شاه حسینی، ناصرالدین (1368)، شناخت شعر، تهران: هما
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1371)، شاعر آینه‌ها، تهران: آگه
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1378)، صور خیال در شعر فارسی، تهران: آگاه
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1379)، موسیقی شعر، تهران: آگه
شمس قیس رازی، محمد (1360)، المعجم فی معاییر اشعار العجم، به تصحیح محمد تقی رضوی، تهران: زوار
صفا، ذبیح الله (1384)، تاریخ ادبیات در ایران، تهران: فردوس
عظیمی، محمدجواد و سیف عبد الرضا (1394)، «دور، وزن دوری و منشأ اختیارات شاعری در وزن دوری»، ادب فارسی، 2(5)، 18-1
عقدایی، تورج (1389)، نوای شعر فارسی (عروض و قافیه)، تهران: زهد
کاظمی، محمدکاظم (1386)، گزیده غزلیات بیدل، تهران: عرفان
کمالی مهدی، کهدویی محمدکاظم و الهام بخش سید محمود (1388)، «بررسی آماری اوزان غزل‌های بیدل و مقایسة آن با وزن غزل‌های فارسی و هندی»، متون ادبی، 1(1)، 107-126
محسنی، احمد (1382)، ردیف و موسیقی شعر، مشهد: دانشگاه فردوسی
معین، محمد (1386)، فرهنگ معین، تهران: زرین
ناتل خانلری، پرویز (1386)، وزن شعر فارسی، تهران: توس
وحیدیان کامیار، تقی (1386)، وزن و قافیه در شعر فارسی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی
وفایی عباسعلی، اسپرهم داوود و کاردل ایلواری، رقیه (1396)، «بررسی انسجام و روابط واژگانی در داستان گیومرث»،  متن پژوهی ادبی،  73(21)  30-52
وفایی عباسعلی و ناشر، پونه (1396)، «تحلیل زبان غنایی غزلی از حافظ»، فصل‌نامة تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی، (39) 30-13
همایی، جلال‌الدین (1371)، فنون بلاغت و صناعات ادبی، تهران: هما
یاوری فاطمه و وفایی، عباسعلی (1396)، «تأثیر مکررها در ایجاد لحن در غزلیات شمس از دیگاه فرمالیستی»، مجلة شعر پژوهی، دانشگاه شیراز 4(9) 164-180