دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

بررسی و مقایسه سیمای سه عنصر عشق، عاشق و معشوق در دیوان صائب تبریزی و بیدل دهلوی

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان
1 دکتری زبان و ادبیات فارسی، مدرس گروه آموزش ابتدایی، دانشگاه فرهنگیان، یزد، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، مرکز یزد، ایران
چکیده
عشق شاخصه اصلی بسیاری از اشعار و داستان‌های ادبیات جهان و یکی از محوری ترین موضوعات ادبیات فارسی، به ویژه ادبیات غنایی است. عنوانی پرشور که در دوران مختلف حیات بشر شاعران، نویسندگان و اندیشمندان بسیاری به آن پرداخته‌اند. در این میان صائب تبریزی و بیدل دهلوی دو شاعر بزرگ سبک هندی نیز به این شاخصه مهم و همراه همیشگی آن معشوق توجه داشته و در دیوان شعری خود آن را به کار برده‌اند. این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی با هدف بررسی دیدگاه صائب تبریزی و بیدل دهلوی در مورد عشق و بیان ویژگی های ظاهری و اخلاقی معشوق به مقایسه غزلیات دیوان این دو شاعر پرداخته است و نتیجه به دست آمده نشان می دهد؛ برخلاف آن‌که دیوان صائب تبریزی را دیوان امثال و حکم می نامند، وی عشق را جاری در تمام اجزای هستی و عناصر طبیعی جهان می داند و از موضوعات قابل توجه در دیوان صائب تبریزی است و در مقابل غزل های بیدل در چارچوب عرفان، اخلاق و فلسفه قرار داشته و گاهی در یک غزل تنها یک بیت عاشقانه وجود دارد و در بیشتر موارد عشق مطرح شده؛ عشق عرفانی و خدایی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Representation of Love, the Lover, and the Beloved in the Poetry of Saib Tabrizi and Bidel Dehlavi

نویسندگان English

shahnaz zarinkhat 1
Zahra Vakili 2
1 Ph.D. in Persian language and literature, lecturer in the elementary education department, Farhangian University, Yazd, Iran.
2 Master's student, Department of Persian Language and Literature, Payam Noor University, Yazd Center, Iran
چکیده English

Love is a central theme in many of the world's literary works and a fundamental topic in Persian literature, especially in lyrical poetry. It is a passionate subject that poets, writers, and thinkers throughout human history have consistently explored. Among these figures, Saib Tabrizi and Bidel Dehlavi, two great poets of the Indian style, also paid attention to this key element and its constant companion, the beloved, in their poetry collections. This descriptive-analytical article aims to compare the ghazals of these two poets, examining their views on love and the characteristics of the beloved, both physical and moral. The findings reveal that, despite Saib Tabrizi's Divan being known for its proverbs and sayings, he perceives love as flowing through all elements of existence and the natural world, making it a significant topic in his poetry. In contrast, Bidel's ghazals are framed within the concepts of mysticism, ethics, and philosophy, with some ghazals containing only one romantic verse. The love expressed in most of Bidel's works is often mystical and divine.

کلیدواژه‌ها English

Ghazal
lyrical literature
lover
Indian style
بیدل، میرزا عبدالقادر (1386)، دیوان غزلیات بیدل دهلوی، (ج 1، 2 و 3) با مقدمه و ویرایش محمد سرور مولایی، تهران: علم.
بیدل دهلوی، عبدالقادر (1341)، دیوان اشعار، نسخة چاپی جلد 1، افغانستان: دپوهنی وزارت و دارالتألیف.
حافظ شیرازی، محمد (1379)، دیوان اشعار، تصحیح محمد قزوینی، قاسم غنی، تهران: یاسین.
خادمی، سمیه؛ جوانی، حجت‌الله (1393)، «آموزة عشق عرفانی نزد بیدل دهلوی»، فصلنامة عرفانیات در ادب فارسی، شمارة 19، صص60-39
روزبه، محمدرضا (1390)، «تحلیل ماهیت معشوق و سیر تحول آن در اشعار قیصر امین پور»، فصلنامه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی، سال چهارم- شمارة اول، صص 308-291
زرین‌کوب، عبدالحسین (1344)، دو قرن سکوت، تهران: موسسه احمد علمی
شاردن، ژان (1336)، سیاحت­نامه، ترجمة محمد عباسی، تهران: امیرکبیر.
شمیسا، سیروس (1373)، انواع ادبی، چاپ دوم، تهران: فردوس.
صائب تبریزی، محمد علی (1365)، دیوان اشعار، ج 1 و 2، تصحیح محمد قهرمان، تهران: علمی و فرهنگی.
عبدالحمید اسیر، محمد (1385)، اسیر بیدل، تهران: عرفان/
عبدالعلی‌زاده، رقیه؛ فرضی، حمیدرضا؛ مسرت، مهین (۱۴۰۲)، «بررسی سیمای معشوق در دیوان عبدالرحمن جامی»، فصلنامة بهارستان سخن، سال بیستم، شمارة ۵۹، صص ۶۰_۴۳
فرجی فر، شیما؛ خدیور، هادی (1391)، «ناز و نیاز در ادبیات غنایی فارسی با تکیه بر غزلیات سنایی، حافظ و وحشی بافقی»، فصلنامة تحقیقات تعلیمی و غنایی زبان و ادب فارسی، شمارة 13، 192- 177
قراگوزلو، محمد (1386)، چنین گفت شیخ عطار، تهران: نگاه.
قلی‌زاده، حیدر (۱۳۸۳)، زلف و تعابیر عارفانه و عاشقانه آن در شعر فارسی، نشریة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، شمارة ۱۹۲، صص۱۹۰_۱۴۹
مختاری، محمد (1378)، هفتاد سال عاشقانه تحلیلی از ذهنیت غنایی معاصر و گزینه شعر دویست شاعر 1300-1370، تهران: تیراژه.
مدرس زاده، عبدالرضا (۱۳۸۷)، ویژگی‌های بنیادین غزل‌های میرزا عبدالقادر بیدل دهلوی، مجلة زبان و ادبیات فارسی، سال چهارم، شمارة ۱۰، صص۱۶۴_۱۳۹
مدی، ارژنگ (1371)، عشق در ادب فارسی از آغاز تا قرن ششم، تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
مؤتمن، زین العابدین (1371)، نظریة نگارنده راجع به صائب، محمدرسول دریاگشت، صائب و سبک هندی در گسترة تحقیقات ادبی، تهران: قطره.
ناتل خانلری، پرویز (1371)، یادی از صائب، محمدرسول دریاگشت، صائب و سبک هندی در گسترة تحقیقات ادبی، تهران: قطره.
نسفی، عزیزالدین (1359)، کشف‌الحقایق، به اهتمام احمد مهدوی دامغانی، چاپ دوم، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
واحد دوست، مهوش (۱۳۸۹)، ویژگی‌های بنیادین غزل‌های میرزا عبدالقادر بیدل دهلوی، فصلنامة مطالعات شبه قاره، دورة دوم، شمارة ۵، صص ۱۴۶_۱۲۵
نوروزعلی، زینب (1401)، «تطبیق کهن‌الگوهای صورمثالی در سعادت‌نامة استرآبادی و ساقی‌نامة ترشیزی بر اساس نظریة یونگ»، تفسیرو تحلیل متون زبان و ادب فارسی، شمارة52، صص 512-492
نوروزعلی، زینب (1401)، «مقایسة دو منظومة سعادت‌نامة استرآبادی و ساقی‌نامة ظهوری از منظر معناشناسی اعداد»، مطالعات ادبیات تطبیقی، شمارة 61، صص120-103
یثربی، یحیی (1384)، «جایگاه شریعت در قلمرو عرفان»، فصلنامة کتاب نقد، شمارة 35: 128- 93
یغمایی، حبیب (1371)، صائب، محمدرسول دریاگشت، صائب و سبک هندی در گستره تحقیقات ادبی، تهران: قطره.