دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

واکاوی عقلانیت در مثنوی مم و زین براساس اندیشة مولانا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه صلاح الدین، اربیل، عراق.
چکیده
عقل به عنوان یکی از مهمترین قوای شناخت انسان در سنت عرفانی مولانا و در مواردی که بحث عشق و موضوع تقابل آن مطرح می‌شود، نکوهیده و مانع حرکت و پرواز سالک است و عارف را در محدودیت و یک نوع بن‌بست گرفتار می‌کند و آماج پرواز و عروج را از او می‌ستاید. با توجه به میزان بازتاب و نمود مقولۀ عقل که در مم و زین به صورت غیرمستقیم و هرزگاهی مستقیم سخن به میان آمده است، می‌توان تقسیماتی از اوصاف عقل را ملاحظه کرد. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی به عقل و مراتب آن بر اساس پارادیم‌های فکری مولانا و با تکیه بر جریانات و گزاره‌های متنی موجود در اثر مثنوی مم و زین می‌پردازد. ضمن بررسی دلالت‌های موجود در متن، سعی شده نشان داده شود که عمدة نظریات خانی در بیان طریق مراتب عقل، مبتنی بر مکتب عرفانی مولانا بوده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که عارف بزرگی چون مولانا که در آثار ارزشمند و پرمغز خود به ویژه مثنوی و غزلیات شمس، روح و جان تشنگان وادی عرفان و معرفت و عشق را با آب زلال کلام عارفانه – عاشقانه خود سیراب کرده است. نگارندة مم و زین نیز از این آب زلال بی‌بهره نبوده، چنانچه با نگاه‌داشتی از موتیف‌های پارادیم‌های فکری مولانا توانسته در اثر خود، مم یا عاشق سالک را به دوری از عقل جزئی‌نگر و مصلحت‌اندیش دعوت کند و هدفی جز وحدت و اتحاد و یکرنگی که مقصد نهایی مولانا و تمام مکاتب عرفانی است، نداشته باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing rationality in Mam and Zain Masnavi based on Rumi's thought

نویسنده English

jihad shukrirashid
Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Salahuddin University, Erbil, Iraq.
چکیده English

Reason is one of the most important powers of human cognition in the mystical tradition of Rumi, and in cases where love and its conflict are pursued, it is condemned and hinders the movement and flight of the seeker, and it traps the mystic in a relationship and a kind of dead end, and he makes and flies. He praises him. Considering the extent of reflection and expression of the category of reason that has been indirectly and occasionally directly mentioned in Mem and Zain, we can deduce from the characteristics of reason. The present study, using a descriptive-analytical method, deals with reason and its levels based on Rumi's intellectual paradigms and relying on the textual trends and propositions in the work of Mem and Zain. While examining the implications in the text, it has been tried to show that the mainstay of Khani's theories in expressing the path of the levels of reason was based on Rumi's mystical school. The result of this research shows that a great mystic like Rumi, who in his valuable and profound works, especially the Mathnavi and the Ghazals of Shams, has quenched the thirsty souls and souls of the valley of mysticism, knowledge and love with the clear water of his mystical-romantic words. The writer of Mem and Zain has also not been deprived of this clear water, and by retaining the motifs of Rumi's intellectual paradigms in her work, she can invite the Mem or the seeker to stay away

کلیدواژه‌ها English

intellect
love
Irfan
Mem and Zain
احمدی‌راد، سارا (1401)، «تحلیل و تطبیق شخصیت صحابه و مشایخ در روایات مثنوی و ماخذ آن بر اساس نظریة ریمون کنان»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة اول، شمارة 2، صص 86-59
اسکارمان (1905)، تحفة مظفریه، هینانه سه‌ر رینووسی کوردی هیمن موکریانی، سیدیان.
برزگر خالقی، محمد رضا (1388)، «عاشقانه‌های کردی»، فصلنامۀ علمی و پژوهشی کاوشنامه، سال دهم، شمارة 18، صص223-201
حافظ، شمس الدین محمد (1385)، دیوان، تصحیح خلیل خطیب رهبر، چاپ 40، تهران: صفیعلیشاه.
حسن‌نژاد، علی؛ سعادتی مسرور، فائزه (1403)، «بررسی هفت مفهوم روان‌شناسی در مثنوی معنوی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 3، شمارة 5، صص 132-115
حسینی کازرونی، سید احمد (۱۳۸۶)، تصوف و عرفان، تهران: ارمغان.
خانی، احمد (2012)، مم و زین، ترجمة د. شیرزاد شفیع بابو بارزانی، اربیل: دانشگاه صلاح‌الدین.
خرمشاهی، بهاءالدین (1380)، حافظ‌نامه، بخش اول و دوم، چاپ 12، تهران: علمی و فرهنگی.
راستگو، علی (1402)،«واکاوی نگاه عرفانی مولانا به نماد طوطی در غزلیات شمس»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 2، شمارة 3، صص 97-71
زرین کوب، عبدالحسین (1365)، ارزش میراث صوفیه، چاپ 8، تهران: امیرکبیر.
زمانی، کریم (1386)، میناگر عشق، تهران: نی.
سروش، عبدالکریم (1386)، مثنوی معنوی، براساس نسخة قونیه، جلد دوم، تهران: علمی و فرهنگی.
سروش، عبدالکریم (1378)، قمار عاشقانه. تهران: صراط.
شالیان، ژرار (1387)، گنجینة حماسه‌های جهان، ترجمه و توضیح علی اصغر سعیدی، چاپ 3،  تهران: چشمه.
فلاح، سارا (1402)، «جلوه‌های طنز در دفتر دوم مثنوی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 2، شمارة 3، صص 243-223
کاشفی، ملاحسین واعظ (1385)، لباب لباب مثنوی، تصیحح عبدالکریم سروش، چاپ سوم، تهران: صراط.
کی منش، عباس(1366)، پرتو عرفان، تهران: سعدی.
مولوی، جلال‌الدین محمد (1367)، کلیات شمس تبریزی، با مقدمه بدیع‌الزمان فروزانفر، چاپ دوازدهم، تهران: امیرکبیر.
مولوی، جلال‌الدین محمد (1386)، فیه ما فیه، تصحیح و حواشی بدیع الزمان فروزانفر، چاپ دوم، تهران: نگاه.
همایی، جلال الدین(1362)، مولوی‌نامه، جلد 2، تهران: آگاه.
Conradi, Peter J (2001) Iris Murdoch: A Life, Third edition, London: Hareper Collins.