دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

استعارۀ مفهومی آزادی در سروده‌های واصف باختری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان‌های خارجی، دانشگاه بلخ، بلخ، افغانستان.
چکیده
هدف از نگارش این جستار تحلیل زبان‌شناسانۀ استعارۀ مفهومی آزادی در سروده‌های واصف باختری است. استعارۀ مفهومی از گرایش‌های جدید در زبان‌شناسی شناختی‌ست که مفهوم یک حوزه به حوزۀ دیگر نگاشت شده و مفهوم حوزۀ دوم از طریق حوزۀ نخست درک می‌شود. پژوهش حاضر با استفاده از این رویکرد، مفاهیم انتزاعی آزادی را برای خوانندگان به صورت ساده‌ و ملموس‌ بیان می‌کند؛ زیرا از دیدگاه لیکاف، استعاره روشی است که یک قلمرو مفهومی انتزاعی و ذهنی براساس قلمرو مفهومی حسی و شناخته‌شده بر مبنای تجربه‌های فرهنگی-اجتماعی بشر فهمیده می‌شود. یافته‌های پژوهش روشن می‌کند واصف باختری شاعر نامدار معاصر فارسی دری بلخ- افغانستان، حوزه‌های مبدأ را به‌عنوان ساختارهای شناختی، به‌ویژه از تجربه‌های خود برای توضیح بیش‌تر مفاهیم غیرملموس و حوزۀ مقصد نگاشت کرده و به‌طور مؤثری مفهوم آزادی را به زبان آورده‌ که در بیش‌تر موارد واژۀ آزادی را به‌کار نبرده است. ازاین‌که انسان‌ها به هر اندازه از یک چیز محروم گردند، به همان اندازه برای به‌دست آوردن آن شیفته و دل‌گرم می‌شوند. با تحولاتی که در سده-های پسین در زند‌گی بشر رخ داده، نقش آزادی در زندگی اجتماعی بشر بارزتر و به موضوع پیچیدگی فرهنگی، ادبی و اجتماعی بدل شده است. روش پژوهش کیفی بوده و داده‌ها از سروده‌های باختری جمع‌آوری و استعارۀ مفهومی آزادی در آن‌ها شناسایی و تحلیل شده‌اند. این استعاره‌های مفهومی در شعر باختری با حوزه‌های هم‌چون پرواز پرنده، نور، خورشید، زندگی و موجود زنده، باد، دریا و گیاه نگاشت شده و به کمک این حوزه‌ها، مفاهیم انتزاعی آزادی را حسی و قابل درک کرده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The conceptual metaphor of freedom in the poems of Wasef Bakhtari

نویسنده English

amrolah mohammadu
Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Foreign Languages, Balkh University, Balkh, Afghanistan.
چکیده English

Conceptual metaphor is one of the new trends in cognitive linguistics in which the concept of one domain is mapped to another domain and the concept of the second domain is understood through the first domain. Using this approach, the present study expresses the abstract concepts of freedom for readers in a simple and tangible way; because from Lakoff's point of view, metaphor is a way in which an abstract and mental conceptual realm is understood based on a sensory and known conceptual realm based on human socio-cultural experiences. The findings of the research clarify that Wasif Bakhtari, a famous contemporary Persian Dari poet from Balkh-Afghanistan, has mapped the domains of origin as cognitive structures, especially from his own experiences to explain more intangible concepts and the domain of destination, and has effectively expressed the concept of freedom, although in most cases he has not used the word freedom. Since no matter how much humans are deprived of something, they are equally fascinated and encouraged to obtain it. With the developments that have occurred in human life in recent centuries, the role of freedom in human social life has become more prominent and has become a subject of cultural, literary and social complexity. The research method is qualitative and data was collected from Bakhtari's poems and the conceptual metaphor of freedom in them has been identified and analyzed

کلیدواژه‌ها English

Conceptual metaphor
source domain
target domain
cognitive linguistics
Wasif Bakhtari
انوری، حسن (1382)، فرهنگ بزرگ سخن، جلد 1، چاپ دوم، تهران: سخن.
پهلوان، چنگیز (1371)، نمونه­های شعر امروز افغانستان، تهران: بلخ وابسته به بنیاد نیشاپور.
پرتو نادری، نصرالله (2016)، شعر پایداری در رنگین کمان شعر باختری.  https://www.afghanasamai.com
حسن­زاده، حسن و حمیدفر، علی­اصغر (1398)، «استعارۀ ادبی و استعارۀ مفهومی»، پژوهش‌نامۀ نقد ادبی و بلاغت، دورة3، شمارة 9، صص 1-22
حسن­زاده، محمد ابراهیم (1381)، استبداد و آزادی، تهران: عصر.
شمیسا، سیروس (1381)، بیان، چاپ نهم، تهران: فردوس.
طغیانی، اسحاق (1388)، «مفهوم آزادی در ادب فارسی»، پژوهش­نامۀ زبان و ادبیات فارسی، دورة اول، شمارة اول، صص 133- 146
فروزان­فر، احمد و دیگران (1397)، «تحلیل زبان­شناسانۀ استعارۀ مفهومی عشق در غزلیات امیر خسرو دهلوی»،  تخصصی سبک شناسی نظم و نثر بهار ادب، دورة2، شمارة 12، صص 349- 369
فروغ، خالده (1390)، گام بی­توقف، شعر معاصر پارسی دری، کابل: برگ.
قاسم­زاده، حبیب الله (1379)، استعاره و شناخت، تهران: فرهنگان.
قویم، عبدالقیوم (1395)، مروری بر ادبیات معاصر دری، چاپ ششم، کابل: سعید.
محمدخان، مهرنور (1383)، فکر آزادی در ادبیات مشروطیت ایران. چاپ سوم. اسلام آباد: مرکز تحقیقاتی فارسی ایران- پاکستان.
محمدی، امرالله (1402)، تاریخ ادبیات معاصر فارسی دری در افغانستان، دانشگاه تخار،
میل، جان استوارت (1385)، دربارۀ آزادی، ترجمة جواد شیخ­الاسلامی، چاپ پنجم، تهران: علمی و فرهنگی.
نقی­زاده، فرناز و حلبی، علی‌اصغر (1396)، «آزادی در شعر معاصر ایران و افغانستان». پژوهش­های نقد ادبی و سبک شناسی، دورة8، شمارة 27، صص 139- 158
نیلی­پور، رضا (1398)، زبان­شناسی شناختی، دومین انقلاب معرفت­شناختی در زبان‌شناسی، چاپ سوم، تهران: هرمس.
واصف باختری، محمدشاه (1395)، سفالینه­ای چند بر پیشخوان بلورین فردا، به کوشش ناصر هوتکی، کابل: عازم.
هاشمی، زهره (1389)، «نظریۀ استعارۀ مفهومی از دیدگاه لیکاف و جانسون»،  ادب پژوهی ایران، دورة4، شمارة 12، صص 119- 140
هاوکس، ترانس (1380)، استعاره، ترجمۀ فرزانه طاهری، تهران: مرکز.