دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

ساز و کارهای دفاعی روان در شخصیت سودابه در شاهنامۀ فردوسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری زبان و ادبیات فارسی، مدرس مدعو گروه علوم پایه دانشگاه علوم پزشکی تبریز، مدرس مدعو مؤسسۀ آموزش عالی نبی اکرم(ص) تبریز، مدرس مدعو مؤسسۀ آموزش عالی اسوۀ
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد تبریز، مدرس گروه علوم انسانی دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران.
چکیده
روان‌شناسان معتقدند، وجود بعضی از گره‌های روانی، عامل شکل‌دهی بسیاری از رفتارهای آدمی است. روان افراد در مقابل انواع تنش‌ها، برای جلوگیری از فروپاشیدگی روانی، به ساز و کارهایی پناه می‌برد که فروید و همکارانش آنها را مکانیسم‌های دفاعی روان می‌نامند. اضطراب و حس حقارت، مهم‌ترین عامل تنیدگی هستند و مکانیسم‌های دفاعی، زمانی به کار می‌افتند که اضطرابی عمیق، روان آدمی را در هم می فشارد. دلیل‌تراشی، فرافکنی، جبران، انکار، سرکوب و موارد فراوانی از این قبیل، نوعی واکنش دفاعی در برابر این از هم پاشیدگی روانی‌ هستند. این نوشتار بر آن است تا انگیزۀ رفتارهای نابهنجار سودابه در شاهنامۀ فردوسی را از دید مکانیسم‌های دفاعی روان مورد بررسی قرار دهد. خیانت به همسر، ریشه در ساز و کار دوپاره‌سازی شخصیت او دارد، اتهام دروغین به سیاوش، واکنش فرافکنی را در روان او تأیید می‌کند و دلیل‌تراشی مهم‌ترین واکنش او در رابطه با سیاوش است. باطل‌سازی و پرخاشگری نیز از زمرۀ مکانیسم‌های دفاعی روان سودابه هستند که در هنگام بروز تنش در روان سودابه، به منصۀ ظهور می‌رسند. دستاورد این بررسی حاکی از آن است که رفتارهای نابهنجارسودابه، ریشه در عقده‌های فراوان در شخصیت وی دارد، عقده‌هایی که از دید دانش روان شناسی قابل بررسی و اصلاح هستند. به همین دلیل شخصیت سودابه با توجه به ساز و کار روانی ویژه‌ای که دارد به لحاظ دفاعی در مقابل تنش‌های روانی که در داستان مطرح شده در شاهنامۀ فردوسی بر او وارد شده است مورد بررسی و تحلیل قرار می‌گیرد
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Mechanisms of smooth defense in the character of Sudabah in Ferdowsi's Shahnameh

نویسندگان English

saeed tarzami 1
Naime Omde Ghiyasi 2
1 PhD in Persian Language and Literature, lecturer in medical science university of Tabriz Nabi akram University college Osve moaser University college
2 PhD student in Persian Language and Literature, Tabriz Azad University, Lecturer in the Department of Humanities, National University of Skills, Tehran, Iran.
چکیده English

Psychologists believe that certain psychological knots are the driving force behind many human behaviors. In the face of various stresses, individuals employ defense mechanisms to prevent psychological collapse. Freud and his colleagues termed these mechanisms "psychological defense mechanisms." Anxiety and feelings of inferiority are the primary causes of psychological disintegration, and defense mechanisms are activated when deep-seated anxiety overwhelms the psyche. Rationalization, projection, compensation, denial, repression, and many other such mechanisms are defensive reactions to stress.
This paper aims to examine the motivations behind Sudaba's abnormal behaviors in Ferdowsi's Shahnameh from the perspective of psychological defense mechanisms. Her betrayal of her husband is rooted in the defense mechanism of splitting, while her false accusations against Siavash exemplify projection. Rationalization is her primary defense mechanism about Siavash. Invalidation and aggression are also defense mechanisms that manifest in Sudaba when she experiences psychological stress.
The findings of this study suggest that Sudaba's abnormal behaviors stem from deep-rooted personality complexes. These complexes can be analyzed and addressed through the lens of psychology.

کلیدواژه‌ها English

Psychological defense mechanisms
Freud
Shahnameh
Sudaba
احمدوند، محمد علی (1368)، مکانیسم‌های دفاعی روانی، تهران: بامداد
آجودانی، شکوفه (1401)، «پیری و جوانی در شاهنامة فردوسی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة اول، شمارة 2 صص 26-1
آچاک، ایوب؛ ناروئی، مسعود (1402)، «تجلی فرهنگ باستان ایران در اندیشه و بیان هنری شاهنامة فردوسی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 2، شمارة 4، صص 20-1
بیات، ساره و همکاران (1394)، «افسانۀ افسون سودابه»، فصلنامۀ تخصصی تئاتر، دورة 16، شمارۀ 61، صص 140-125
 جبارپور، سمیه (1401)، «فردوسی و شاهنامه در متون منثور عرفانی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة اول، شمارة 2، صص 208-169
جعفرزاده، روح‌ا... و همکاران (1403)، «بررسی تفاوت‌ها و شباهت‌ها در رویدادهای مهم پادشاهی گشتاسپ با تطبیق متون مختلف»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 3، شمارة 2، صص 88-67
داودنیا، نسرین و همکاران ( 1393)، «تحلیل روان‌شناختی شخصیت پیران ویسه، پهلوان تورانی در شاهنامۀ فردوسی»، بهارستان سخن، دورة 11،  شمارۀ 2، صص 114-89
ساطع، سیدجان (1404)، «بررسی مختصر تصویرسازی در شاهنامة فردوسی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 4، شمارة 1، صص 246-237
سهاک، شادمحمد (1403)، «فرهنگ مردمی در شاهنامة فردوسی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 3، شمارة 1، صص 252-221
شولتز، دوان (1377)، «الگوی یونگ انسان فردیت یافته»، ترجمۀ گیتی خوشدل، مجلۀ آرش، دورة 5، شمارۀ 21، صص 92-72
صمصامی، شیرین و حمامیان، امین (1393)، «بررسی اختلال شخصیت ضد اجتماعی سودابه در شاهنامۀ فردوسی»،  پژوهش‌نامۀ ادب حماسی، دورۀ 10، شمارۀ 18، صص 93-77
عبدالخانی، محمد؛ احمدوند، شجاع (1402)، «ابوالقاسم فردوسی و نقد منازعة درونی در سپهر اندیشة ایرانی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 2، شمارة 3، صص 199-173
فردوسی، ابوالقاسم (1388)، شاهنامۀ فردوسی به تصحیح جلال خالقی‌مطلق، جلد 1 تا 5، تهران: دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
 فروید، آنا (1382)، من و سازکارهای دفاعی من، ترجمۀ محمد علی‌خواه، تهران: مرکز.
کریمی، یوسف (1386)، تاریخچۀ مکاتب روان‌شناسی، ‌تهران: دانشگاه پیام نور.
مان، نورمان. ال (1342)،  اصول روان‌شناسی. ترجمۀ محمود صناعی، تهران: اندیشه.
میلانی‌فر، بهروز (1382)، روان شناسی کودکان و نوجوانان استثنایی، تهران: قومس.