دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

نقش گذرنماها در ساختار روایی نفثة‌المصدور با تأکید بر جایگاه مؤلف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار،ایران.
2 استادیار زبان و ادبیات فارسی، ادبیات و علوم انسانی، حکیم سبزواری، سبزوار، ایران
چکیده
تاریخ‌گرایی نوین تاریخ را به‌عنوان روایتی داستانی و محصولی "ذهنی" می‌داند که واقعیّتی را بازگو می‌کند و در این روند، ذهن نویسنده نقش دارد. این رویکرد به‌ویژه با نظریات رومان یاکوبسن ، زبان‌شناس و نظریه‌پرداز برجسته فرمالیسم، هم‌راستا است. یاکوبسن یکی از پیشگامان مکتب فرمالیسم روسی بود و باور داشت که هنر و ادبیات به‌ویژه در سطح زبان و ساختار باید تحلیل شوند، نه صرفاً در معنای ظاهری و محتوای آن. او به‌ویژه بر تأثیر زبان به‌عنوان ابزار مورّخ تأکید می‌کند و معتقد است که مورّخ، با وجود تلاش برای آشکار نکردن خود در متن تاریخی، از این ابزار استفاده می‌کند و از طریق عناصری که در متن وارد می‌کند، حضور خود را نشان می‌دهد. این عناصر را یاکوبسن "گذرنما" می‌نامد و به‌عنوان نشانه‌هایی از دخالت نویسنده در روایت تاریخ تلقی می‌کند.
نگارندگان این مقاله قصد دارند تا با تحلیل گذرنماها در متن نفثةالمصدور، حضور و دخالت نویسنده را در این متن تاریخی برجسته کنند.شایان ذکر است پیشتر این نظریه در متن جهانگشای جوینی نیز توسط مهدی قاسم زاده کنکاش شده است، به این منظور، ابتدا با استفاده از دو نوع منبع و به شیوه‌ی کتابخانه‌ای، گذرنماها و شیوه‌های بررسی آن‌ها را از دیدگاه نظریات نقد ادبی تمییز داده و سپس شواهدی از کتاب نفثةالمصدور برای هر نوع و زیرنوع آن‌ها جمع‌آوری و تحلیل کرده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهند که نویسنده در متن خود از گذرنماهای بسیاری بهره برده و در برخی موارد نیز از شاخصه‌های خاص گذرنما استفاده نکرده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of Shifters in the Narrative Structure of Nafthat al-Masdur with an Emphasis on the Author’s Position

نویسندگان English

Mohammadreza Ebrahimiivar 1
Ahmad khajeim 2
1 PhD student in Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran.
2 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Literature and Humanities, Hakim Sabzevari, Sabzevar, Iran
چکیده English

New Historicism views history as a narrative construct and a "subjective" product that reflects reality while being shaped by the author's mind. This approach aligns particularly with the theories of Roman Jakobson, a prominent linguist and formalist thinker. Jakobson, one of the pioneers of Russian Formalism, argued that art and literature should be analyzed primarily at the level of language and structure, rather than merely for their surface meaning or content. He emphasized the role of language as the historian’s tool, asserting that despite attempts to remain invisible in the historical narrative, the historian inevitably reveals their presence through the elements they introduce into the text. Jakobson termed these elements "shifters" and considered them indicators of the author's intervention in the historical narrative.

This paper aims to highlight the presence and involvement of the author in the historical text Nafthat al-Masdur by analyzing its shifters. It is worth noting that this theory has previously been explored by Mehdi Ghasemzadeh in relation to Jahāngushāy by Juvayni. For this study, the authors first distinguish types of shifters and methods of analyzing them based on literary criticism theories, using library research and two types of sources. They then collect and analyze textual evidence from Nafthat al-Masdur corresponding to each type and subtype of shifter. The findings reveal that the author employs numerous shifters in the text and, in some cases, omits key features typically associated with them.

کلیدواژه‌ها English

Nafthat al-Masdur
Roman Jakobson
Authorial Presence
Shifters
احمدی، بابک (۱۳۹۱)، رسالة تاریخ، چاپ 3، تهران: مرکز.
احمدی، بابک (۱۳۷۰)، ساختار و تأویل متن، چاپ 4، تهران: مرکز.
احمدی، طاهره (1401)، «هستی‌شناسی غزل‌واژه و تبارشناسی آن در غزل نوین»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة اول، شمارة اول، صص 39-57
بارت، رولان (۱۳۹۰)، «گفتار تاریخی»، ترجمة فضل‌الله پاکزاد، فصلنامة ارغنون، دورة اول، شمارة ۴، صص ۸۳–۹۶
برسلر، چارلز (۱۳۸۹)، درآمدی بر نظریه‌ها و روش‌های نقد ادبی، چاپ 3، تهران: مرکز.
ثروت، منصور (۱۳۹۱)، درد دل: تحریر نوین نفثه‌المصدور، چاپ 2، تهران: علمی
جوینی، علاءالدین عطاملک‌بن محمد (۱۳۷۰)، تاریخ جهان‌گشای جوینی، به سعی و اهتمام و تصحیح محمد قزوینی، چاپ 4، تهران: ارغوان.
خرندزی زیدری نسوی، محمد (۱۳۸۹)، نفثه‌المصدور، تصحیح و تعلیقات امیرحسن یزدگردی، چاپ 3، تهران: طوس.
خطیبی، حسین (۱۳۷۵)، فن نثر در ادب فارسی، چاپ 2، تهران: زوار.
ذوالفقاری، حسن (۱۳۸۹)، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، چاپ 2، تهران: معین.
ریکور، پل (۱۳۹۰)، زندگی در دنیای متن (شش گفت‌وگو، یک بحث)،چاپ 6، تهران: مرکز.
سام‌خانیانی علی‌اکبر و همکاران (1403)، «تحلیل تیپ و دگردیسی شخصیت قهرمان و اشخاص رمان هستی بر پایۀ نظریۀ انیاگرام»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 3، شمارة 5، صص 193-220
سجادی، علی‌اکبر (۱۳۹۵)، دانش‌نامة زبان و ادب فارسی، جلد 6، تهران: فرهنگستان زبان و ادب.
سلیمان‌پور، مهوش، (1401)، «نقش محوری شخصیت مجنون بر اساس نظریة کنشگری گریماس»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة اول، شمارة 2، صص 255-266
شمیسا، سیروس (۱۳۸۷)، سبک‌شناسی نثر، چاپ 12، تهران: میترا.
شمیسا، سیروس (۱۳۹۰)، تاریخ تطور نثر فارسی، تهران: فردوس.
صفا، ذبیح‌الله (۱۳۶۹)، تاریخ ادبیات در ایران (۵ جلد)، جلد ۳، چاپ 7، تهران: فردوس.
صهبا، فروغ (الف/۱۳۹۰)، تاریخ بیهقی در بوتة نقد تجدد، قم: فارس‌الحجاز.
صهبا، فروغ (ب/۱۳۹۰)، فراتاریخ حکمی- اخلاقی در تاریخ بیهقی، قم: آیین احمد و فارس‌الحجاز.
کلیگز، مری (۱۳۸۸)، درس‌نامة نظریة ادبی، ترجمة جلال سخنور، الاهه دهنوی و سعید سبزیان، تهران: اختران.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۹)، خدمات متقابل اسلام و ایران، چاپ 38، تهران: صدرا.
معروف‌الحسنی، هاشم (۱۳۷۱)، شیعه در برابر معتزله و اشاعره، ترجمة سید محمدصادق عارف، مشهد: آستان قدس رضوی
مکاریک، ایرنا ریما (۱۳۸۵)، دانش‌نامة نظریه‌های ادبی معاصر، ترجمة مهران مهاجر و محمد نبوی، چاپ 2، تهران: آگه.
نوروزعلی، زینب (1402)، «تحلیل و تطبیق ساختار روایی قطعات ابن یمین فریومدی و غزل قطعه‌های آرش آذرپیک بر اساس الگوی کنشی گریماس»، مطالعات ادبیات تطبیقی، دورة 17، شمارة 68، صص 641-670