دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

بررسی استعاره‌های مفهومی در مثنوی لیلی و مجنون درباره پدیده‌های طبیعی و حیوانات براساس نظریه آمیزه مفهومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
هاجر ریگی 1
فریده اوکاتی 2
احمد مجوزی 2
1 دانشجوی دکتری زبان شناسی همگانی، ,واحد زابل، دانشگاه آزاد اسامی، زاهدان، ایران.
2 استادیار گروه زبان شناسی همگانی، واحد زابل، دانشگاه آزاد اسلامی، زاهدان، ایران.
چکیده
این پژوهش به بررسی استعاره‌های مفهومی در مثنوی لیلی و مجنون نظامی، با تمرکز بر دو حوزۀ «پدیده‌های طبیعی» و «حیوانات»، براساس نظریه آمیزه مفهومی فوکونیه و ترنر (۲۰۰۲-۱۹۹۸) می‌پردازد. در این نظریه، استعاره‌ها با استفاده از فضاهای ذهنی (دو فضای دروندادی، یک فضای عام، و یک فضای آمیخته) تحلیل می‌شوند. یافته‌ها نشان می‌دهد که از میان ۱۱۰۰ استعارۀ شناسایی‌شده، حوزه‌های «پدیده‌های طبیعی» با بسامد ۲۱۳ (۱۹.۳۶%) و «حیوانات» با بسامد ۱۵۲ (۱۳.۹%) بیشترین کاربرد را داشته‌اند. آزمون آماری خی-دو (با مقدار ۲.۲e-۱۶) تأیید کرد که تفاوت میان فراوانی‌های این استعاره‌ها معنادار است (p<0.05).
نتایج بیانگر آن است که نظامی از این حوزه‌های مفهومی برای بازتاب جهان ملموس و مفاهیم انتزاعی بهره برده و پیوندی عمیق میان طبیعت، حیوانات، و تجربیات انسانی ایجاد کرده است. بسامد بالای این استعاره‌ها همچنین نشان‌دهندۀ توجه ویژه‌ی شاعر به زندگی عینی و تعامل انسان با محیط است. این پژوهش بر غنای تصویرپردازی نظامی و کاربرد هدفمند استعاره‌ها در انتقال مفاهیم انسانی تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
لیلی و مجنون
پدیده‌های طبیعی
حیوانات
آمیزه مفهومی
موضوعات

عنوان مقاله English

A study of conceptual metaphors in the Masnavi of Layla and Majnun about natural phenomena and animals: the theory of conceptual mixture.

نویسندگان English

hajar rigi 1
FARIDEH OKATI 2
ahmad mojavezi 2
1 PhD student in General Linguistics, Zabol Branch, Islamic Azad University, Zahedan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of General Linguistics, Zabol Branch, Islamic Azad University, Zahedan, Iran.
چکیده English

This study examines conceptual metaphors in Leyli's Masnavi and Majnun Nizami, focusing on the two domains of "natural phenomena" and "animals", based on the conceptual mixture theory of Fauconnier and Turner (1998-2002). In this theory, metaphors are analyzed using mental spaces (two input spaces, a general space, and a mixed space). The findings show that among the 1,100 identified metaphors, the domains of "natural phenomena" with a frequency of 213 (19.36%) and "animals" with a frequency of 152 (13.9%) were used the most. The chi-square test (with a value of 2.2e-16) confirmed that the difference between the frequencies of these metaphors is significant (p<0.05).
The results indicate that Nizami used these conceptual domains to reflect the tangible world and abstract concepts, creating a deep connection between nature, animals, and human experiences. The high frequency of these metaphors also indicates the poet's special attention to objective life and human interaction with the environment. This research emphasizes the richness of Nizami's imagery and the purposeful use of metaphors in conveying human concepts.

کلیدواژه‌ها English

Layla and Majnun
natural phenomena
animals
conceptual mixture
احمدی‌راد، سارا (1402)، «عناصر داستانی در روایت «انکارکردن موسی (ع) بر مناجات شبان» بر اساس نظریة بدخوانی خلاق هرولد بلوم»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة2، شمارة 3، صص 1-24
امای، سعید؛ صحرایی قاسم (1402)، «تقابل زشتی و  زیبایی با ویرانگری و بسامانی در منظومه‌های ادب غنایی بر اساس رویکرد کلود استروس»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة اول، شمارة 2، صص 137-113
ایوانز، وی. و گرین، م. (۱۳۸۴). معناشناسی شناختی: درآمدی بر نظریه‌های معاصر. ترجمه‌ی رضا نیلی‌پور و نرگس خسروی. تهران: انتشارات علمی.
خادم‌زاده، وحید؛ سعیدی‌مه، محمد (1393)، «استعاره‌های مفهومی علیت در دیدگاه لیکاف»، پژوهشنامة علوم انسانی، دورة 3، شمارة 7، صص7-33
داوری اردکانی، رضا و همکاران (1 393)، زبان استعاری و استعاره‌های مفهومی، تهران:  هرمس.
دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت نامه، جلد2، تهران: دانشگاه تهران.
راسخ‌مهند، محمد (1392)، درآمدی بر زبان‌شناسی شناختی، تهران: سمت.
ریچاردز، آی، ا (1382)، فلسفة بلاغت، ترجمۀ علی محمدی آسیابادی، تهران: قطره.
سلیمانپور، مهوش (1401)، «نقش محوری شخصیت مجنون بر اساس نظریة کنشگری گریماس»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة اول، شمارة 2، صص 255-266
 شمیسا، سیروس (1387)، بیان و معانی، تهران: فردوس.
صفوی، کوروش (1379)، درآمدی بر معنی‌شناسی، تهران: سورة مهر.
صفوی، کوروش (1387)، استعاره از نگاه دیگر، تهران: انجمن شاعران ایران.
فودور، ج. و لپور، ا. (۱۹۹۶). The philosophy of language. Cambridge: Blackwell.
فوکونیه، گ. و ترنر، م. (۲۰۰۲). The way we think: Conceptual blending and the mind's hidden complexities. New York: Basic Books.
فیارتز،کورت (1390)، تصحیح فرضیة تورات: تعمل میان سلسله مراتب استعاری و مجازی، ترجمة لیلا صادقی، تهران: نقش جهان.
قائمی نیا، علیرضا (1390ش)، معنی‌شناسی شناختی قرآن، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
کووچس، زولتان (2010)، استعاره: مقدمة عملی، آکسفورد: دانشگاه آکسفورد.
گیرارتز، د. (۱۳۸۵). خوانش‌های پایه در زبان‌شناسی شناختی. ترجمة مریم طهماسبی. تهران: انتشارات علمی فرهنگ
نصیریان، یدالله (1387)، علوم بلاغت و اعجاز قرآن، تهران: سمت.
هاشمی، زهره (1389)، «نظریة استعاره مفهومی از دیدگاه لیکاف و جانسون»، ادب‌پژوهی، دورة 4، شمارة 12، صص 119‑140
هاشمی، زهره (1392)، «بررسی نظام‌های استعاری عشق در پنج متن عرفانی بر اساس نظریة استعاره شناختی»، رسالة دکتری، مشهد: دانشگاه فردوسی.
هاوکس، ترنس (1377)، استعاره، ترجمة فرزانه طاهری، تهران: مرکز.
ویلسون، آر جی (2008)، «پاسخ دیویدسونی به مسئلة استعارة مرده»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة فلسفه، موسسة پلی تکنیک ویرجینیا و دانشگاه ایالتی.
یاسمی، آرزو، (1402)، «بررسی و تحلیل استعارة مفهومی صبح و شب در دیوان غزلیات فارسی شهریار»، اولین همایش بین المللی ادبیات، زبان شناسی و علوم انسانی، همدان.
نصیریان، ی. (۱۳۸۷). بلاغت فارسی. تهران: انتشارات سمت
دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»
دوره 4، شماره 2 - شماره پیاپی 8
پاییز و زمستان 1404
مهر 1404
صفحه 115-137