دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

راز بازگشت به وطن مألوف و ارتباط آن با مقوله عشق در غزلیات خواجه حافظ شیراز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی. دانشکده ادبیات و زبان های خارجی . دانشگاه آزاد اسلامی . واحد رودهن
2 گروه زبان و ادبیات فارسی ، دانشکده ادبیات و زبان های خارجه ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن، ایران
چکیده
اندیشة «وطن مألوف» یا همان خاستگاه فرامادی انسان، در غزلیات حافظ شیرازی به‌روشنی تجلّی یافته است. حافظ با تکیه بر جهان‌بینی عرفانی خویش، انسان را موجودی می‌‌داند که همواره با مبدأ الهی در پیوند است و در نتیجه، هستی سراسر به مثابه محضر خداوند معنا می‌یابد. در این نگرش، ملاک‌های قومی، نژادی و اقلیمی ارزش بنیادین ندارند، بلکه آن‌چه اصالت دارد، تعلق انسان به اصل الهی و میل بازگشت به آن است. این نوشتار بر آن است تا به روش توصیفی-تحلیلی نگاهی به مفهوم وطن در شعر حافظ داشته باشد و ارتباط آن را با تعبیر«عهد الست» و راه رسیدن به وطن و تحمّل این فراق را با مقولة «عشق» بررسی کند. حافظ با ترسیم جهانی گسترده و زیبا نشان می‌دهد که رسیدن به این وطن معنوی، امری دست‌نیافتنی یا منحصر به گروهی خاص نیست، بلکه با نیرویی همگانی و بنیادین به نام «عشق» امکان‌پذیر می‌شود. به‌این‌ترتیب، در اندیشة حافظ، راز خلقت و غایت هستی در کشش عاشقانه‌ای تبلور پیدا می‌کند که انسان را به وطن نخست بازمی‌گرداند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

"The Secret of Returning to primordial homeland and Its Relationship with the Category of Love in the Lyric Poems of Khajeh Hafez Shirazi"

نویسندگان English

reyhaneh karimaei 1
shahin ojaq alizadeh 2
1 Department of Persian Language and Literature. Faculty of Literature and Foreign Languages. Islamic Azad University. Roudehen Branch.
2 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Foreign Languages, Islamic Azad University, Roudehen Branch, Iran
چکیده English

The concept of the “primordial homeland,” understood as the metaphysical origin of humankind, is vividly manifested in the ghazals of Hafez of Shiraz. Drawing upon his mystical worldview, Hafez conceives of the human being as a creature perpetually bound to the Divine source, whereby existence as a whole acquires meaning as the presence of God. Within this perspective, ethnic, racial, and geographical distinctions hold no fundamental value; rather, what is essential is the human being’s belonging to the Divine origin and the innate yearning to return to it. This study, adopting a descriptive–analytical approach, explores the notion of homeland in Hafez’s poetry, its relation to the covenant of ʿAhd al-Alast (the primordial pact), and the role of “love” in both enduring the separation from and attaining reunion with that homeland. Through the portrayal of a vast and enchanting cosmos, Hafez demonstrates that reaching this spiritual homeland is neither unattainable nor exclusive to a privileged few; rather, it becomes possible through the universal and fundamental force of “love.” Thus, in Hafez’s thought, the mystery of creation and the ultimate purpose of existence are embodied in a passionate attraction that leads humankind back to its primordial homeland.

کلیدواژه‌ها English

primordial homeland
return to the origin
mystical worldview
divine love
Hafez of Shiraz
قرآن مجید.
آشوری، داریوش (1377)، هستی شناسی حافظ، تهران: مرکز.
افلاطون (1380)، دورة‌ آثار افلاطون، ترجمة محمدحسن لطفی، تهران: خوارزمی.
ایزوتسو، توشیهیکو (1378)، سوفیسم و تائونیسم، ترجمة محمد جواد گوهری، تهران: روزنه.
پورنامداریان، تقی (1382)، گمشده لب دریا، تهران: سخن.
حافظ، شمس­الدین محمد (1390)، دیوان غزلیات، تصحیح دکتر غنی و علامه قزوینی، تهران: مجتمع الماس.
خرمشاهی، بهاءالدین (۱۳۷۵)، حافظ‌نامه. تهران: طرح نو.
راستگو، علی (1402)، «واکاوی نگاه عرفانی مولانا به نماد طوطی در غزلیات شمس»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 2، شمارة 3، صص 71-96
زرین‌کوب، عبدالحسین (۱۳۷۴)، سرّ نی. تهران: امیرکبیر.
سجادی، سیدجعفر (1378)، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. تهران: طهوری.
شبستری، محمود (1382)، گلشن راز، به کوشش توفیق. ه.سبحانی، تهران: علم.
شیخ روزبهان بقلی (1344)، شطحیات؛ شرح تصنیف، تصحیح و مقدمه هنری کربن، تهران: انستیتو ایران و فرانسه.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (۱۳۸۶)، با چراغ و آینه. تهران:  سخن.
عطار، فریدالدین (۱۳۷۸)، منطق‌الطیر، به تصحیح شفیعی کدکنی، تهران: سخن.
عین القضات همدانی(1373)، برگزیده آثار عین‌القضات همدانی، یزد: خانه کتاب
غزالی، ابوحامد (بی‌تا)، احیاء علوم‌الدین. قاهره.
فروغی، محمدعلی (1400)، سیرحکمت در اروپا، جلد یک، تهران: زوار.
فدوی، صبا؛ عباسی، فرزاد (1394)، «تجلی آیة الست در غزلیات حافظ»، فصلنامة عرفانیات در ادب فارسی، دورة 7، شمارة 26، صص206-184
فلاح، سارا (1402)، «جلوه‌های طنز در دفتر دوم مثنوی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 2، شمارة 3، صص 223-243
کسائیان، زهره و همکاران (1388)، بازگشت به اصل در ادبیات عرفانی جهان، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
مطهری، مرتضی (1364)، عرفان حافظ. تهران: فجر.
موحد، محمدعلی (۱۳۸۰)، حافظ به روایت محمدعلی موحد، تهران: کارنامه.
مولوی، جلال‌الدین (۱۳۸۶مثنوی معنوی، تصحیح نیکلسون. تهران: نگاه.
نجم الدین رازی (1380)، مرصاد العباد الی المعاد، به اهتمام محمد امین ریاحی، چاپ 9، تهران:  علمی و فرهنگی.
نصر، سید حسین (۱۳۷۸)، سه حکیم مسلمان. تهران: طرح نو.
یاحقی، محمدجعفر (1384)، آرمان شهر رندان، سالنامة حافظ پژوهی، دفتر8