دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

معرفی نسخ خطی دیوان فارسی زنده‌رام موبد کشمیری و بررسی سبکی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه دهلی، دهلی نو، هند.
چکیده
دیوان زنده‌رام موبد کشمیری، شاعر پارسی‌گوی سده‌های یازدهم و دوازدهم هجری در هند، گنجینه‌ای ارزشمند از سروده‌هایی در قالب‌های گوناگونی چون قصیده، غزل، مثنوی، رباعی و مخمس با درونمایه‌های عرفانی، تاریخی و فرهنگی است. این اثر علاوه بر تنوع قالب و مضمون، به واسطۀ دیباچه و مؤخرۀ مصنوع، که متأثر از سبک سعدی و جامی و مزیّن به انواع سجع، جناس و موازنه است، نشان از تسلط ادبی مصنف دارد. از منظر سبکی، دیوان زنده‌رام در چهارچوب سبک هندی با مضامین عرفانی جای می‌گیرد و با بهره‌گیری از صنایع ادبی چون تشبیه، استعاره، ایهام، تلمیح و همچنین تحت تأثیر شاعرانی چون حافظ، صائب و خاقانی، مفاهیم بلند حکمت و عشق را به شکلی فخیم بیان می‌کند. این پژوهش با هدف معرفی نسخ خطی این دیوان و واکاوی ویژگی‌های سبکی آن، به روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر دو نسخۀ خطی موجود در مؤسسۀ شرق‌شناسی بندارکر (به عنوان نسخۀ اساس) و کتابخانۀ موزۀ بریتانیا انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بررسی این اثر نه تنها گامی اساسی در جهت احیای بخشی از میراث فراموش‌شدۀ ادب فارسی در شبه‌قاره است، بلکه به مثابۀ سند پویایی از تبادلات فرهنگی ایران و هند، به شمار می‌رود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Introducing the Manuscripts of the Persian Divan of Zinde-Ram Mobad Kashmiri and a Stylistic Analysis of It

نویسندگان English

Mohammad Kishanifarahani 1
Ahjaz Alishah 2
1 PhD in Persian Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD in Persian Language and Literature, University of Delhi, New Delhi, India.
چکیده English

The Divan of Zinderam Mobad Kashmiri, an 11th and 12th-century Persian-language poet from India, constitutes a valuable treasury of poetic compositions in diverse forms such as qasida, ghazal, masnavi, ruba'i, and mukhammas, with mystical, historical, and cultural themes. Beyond its formal and thematic variety, this work, through its ornate preface and epilogue—influenced by the styles of Sa'di and Jami and adorned with various forms of saj', janas, and muvazana—attests to the author's literary mastery. Stylistically, Zinderam's Divan falls within the framework of the Indian Style (Sabk-i Hindi) with mystical themes. By employing literary devices such as tashbih, isti'arah, ihām, and talmīh, and under the influence of poets like Hafez, Sa'eb, and Khaghani, it articulates sublime concepts of wisdom and love in an elevated manner. This research, aiming to introduce the manuscript copies of this Divan and analyze its stylistic features, has been conducted using a descriptive-analytical method, relying on two manuscripts held at the Bhandarkar Oriental Research Institute (as the base manuscript) and the British Museum Library. The findings indicate that the study of this work not only represents a fundamental step towards reviving a segment of the forgotten heritage of Persian literature in the Indian subcontinent but also serves as a dynamic document testifying to the cultural exchanges between Iran and India.

کلیدواژه‌ها English

سبک‌شناسی
نسخه‌شناسی
تصحیح متن
زنده‌رام موبد کشمیری
شاعران هندی
بساک، حسین (1399)، «سبک‌شناسی دیباچه‌ها و تحمیده‌های متون نثر سبک عراقی»، ماهنامه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، س 13 ، ش 48: 1-22
پادشاه، محمد (1363)، فرهنگ آنندراج، به کوشش محمد دبیرسیاقی،چاپ سوم، تهران: خیام.
تبریزی، محمد حسین بن خلـف (1376)، برهـان قـاطع، بـه اهتمـام محمـد معـین، تهران: امیرکبیر.
حکمت، علی‌اصغر (1337)، سرزیمن هند، بررسی تاریخی و اجتماعی و سیاسی و ادبی هندوستان از ادوار باستانی تا عصر حاضر، تهران: دانشگاه تهران.
داد، سیما. (1382)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید.
دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت نامه، زیر نظر محمد معین، سید جعفر شهیدی، تهران: موسسه لغت نامه/دانشگاه تهران.
رامپوری، غیاث‌الدین (1388)، غیاث‌اللغات، به کوشش منصور ثروت، تهران: انتشارات امیرکبیر.
زرین چیان، غلامرضا (1355)، «ساقی نامه در ادب فارسی»، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، دورة12، شماره 47، صص 571 تا 586
ستوده، غلامرضا و نجف‌زاده بارفروشی، محمّد باقر (1365)، تحمیدیه در ادب فارسی، جلد 1، تهران: جهاد دانشگاهی.
سیدناصری، حمیدرض ا(1380)، کشمیر گذشته حال و آینده، تهران: نشر ذکر.
شمیسا، سیروس (1376)، سبک‌شناسی شعر، چاپ سوم، تهران: فردوس.
شمیسا، سیروس (1381)، بیان، تهران: فردوس.
شمیسا، سیروس (١٣٩٥)، نگاهی تازه به بدیع، چاپ ششم از ویراست سوم، تهران: نشر میترا.
شهلازاده، علی و اکرمی، میرجلیل (1401)، «پژوهشی در مبادی بلاغی و دستوری تحمیدیه‌نویسی با تکیه بر دیباچه‌های آثار نثر فنی» پژوهش های دستوری و بلاغی، دورة 5، شمارة21، صص 145-173
صفا، ذبیح‌الله (1369)، تاریخ ادبیات در ایران، جلد 5، تهران: فردوس.
فتوحی رود معجنی، محمود (1391)، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران: سخن.
فتوحی رودمعجنی، محمود (1387)، نظریۀ تاریخ ادبیات، تهران: سخن.
کاشانی، عزالدین محمود بن علی. (1394)، مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، تصحیح جلال‌الدین همایی، تهران: سخن.
کشمیری، پندت زنده‌رام، دیوان، فهرست نسخ خطی کتابخانۀ موزۀ بریتانیا، شمارۀ نسخه: .or324، به کتابت لال تیکارام.
 کشمیری، پندت زنده‌رام،  دیوان،  فهرست نسخ خطی مؤسسۀ شرق‌شناسی بندارکر، شمارۀ نسخه: 121، به کتابت لال تیکارام.
مدرس‌زاده. عبدالرضا (1393)، «ردیف در شعر فارسی»، نامة فرهنگستان دورة 14، شمارة 54، صص 34-39
مصطفوی سبزواری، رضا (1373)، «سیمای هند در سبک هندی»، قند پارسی، دورة سوم، شماره 7، ص  127
میرانی، ارسطو (1388)، «ساخت اجتماعی سنگهه در جوامع بودایی تهرواده‌ای»، پژوهشنامۀ ادیان، دورة 3، شمارة 26، صص 153-179
نفیسی (ناظم‌الاطباء)، علی اکبر (1355)، فرهنگ نفیسی، تهران: خیام.