دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

تعامل رمزگان و کثرت معنا در «عاشق شدن پادشاه بر کنیزک»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، موسسه آموزش عالی دار الحکمه، قم، ایران.
چکیده
هدف مقالة حاضر آن است که حکایت‌های مثنوی معنوی با ساختار دال‌محور‌ و لایه‌های زیرین، معانی ضمنی و اغراض ثانوی، متنی نوشتاری است. متن‌بودگی این حکایت‌ها، مدخل‌های متعددی از معنا را پیش روی خواننده می‌گشاید. این معانی که وجه وجودی‌شان ناگزیر از رابطة نسبی بین مؤلف، خواننده و رمزگان است، نوشتاری بودن زبان حکایت را تضمین می‌کنند و خود را از بسیط بودن، انجماد، انزوا و یک‌پارچگی می‌رهانند. نظریة رمزگان‌های پنج‌گانة «رولان بارت» یکی از راه‌های محتوا محور در مطالعة ‌متن است که مقالة حاضر قصد دارد با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با استناد به مطالعات کتابخانه‌ای، آن را از منظر یکی از هفت گزارة مورد نظر این «نظریه‌پرداز هنرمند»؛ یعنی کثرت معنا بررسی کند و ضمن کاربست رهیافت‌های او در نمونه‌ای از حکایت‌های مثنوی معنوی نشان دهد؛ ادبیات به عنوان پرنفوذترین و مهم‌ترین جلوه‌گاه نظام زبان چرا، چگونه و در پی کدام تمهیدات و سازوکارها، همیشه جا برای خوانش، پویایی و کثرت معنا دارد و شور دریافت در آن هرگز ارضا نمی‌شود. برآیند پژوهش، علاوه بر آن که تأییدی است بر این نظر بارت که هیچ دستوری برای متن ادبی وجود ندارد و خوانش هر خواننده از رمزگان و کدهای زبان شاعرانه است که می‌تواند سویه‌های معنایی آن را رقم ‌بزند، گواهی است بر این فرضیه که رمزگان‌های شعر نه صرفاً به خاطر ابهام در محتوا، بلکه به دلیل هم‌بافتگی، تعامل و برخورداری از فرم «استریو گرافیگ» ناگزیر از کثرت معنایند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The interaction of codes and the plurality of meanings in "The King's Fall in Love with the Concubine"

نویسنده English

omid roosta
Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Dar Al-Hikmah Institute of Higher Education, Qom, Iran
چکیده English

The aim of the present article is that the stories of the spiritual Masnavi, with their signifier-oriented structure and underlying layers, implicit meanings and secondary purposes, are a written text. The textuality of these stories opens up numerous entrances to meaning for the reader. These meanings, whose existential aspect is inevitably related to the relative relationship between the author, the reader and the codes, They guarantee the written nature of the narrative language and free themselves from simplicity, solidity, isolation, and unity. Roland Barthes' theory of five codes is one of the content-oriented ways of studying the text. This article intends to examine it from the perspective of one of the seven propositions considered by this "artistic theorist", namely the plurality of meaning, using a descriptive-analytical method and citing library studies. And while applying her approaches to an example of the stories of the spiritual Masnavi, she will show that literature, as the most influential and important manifestation of the language system, always has room for reading, dynamism, and plurality of meanings, and the passion for receiving in it is never satisfied. The results of the research, in addition to confirming Barthes's view that there is no rule for a literary text and that each reader's reading is based on the codes and codes of poetic language.

کلیدواژه‌ها English

Plurality of meaning
interaction of codes
Roland Barthes
spiritual Masnavi
اسفندیارپور، هوشمند و همکاران (1402)، «بررسی رمزگان ارجاعی و فرهنگی در آموزه­های اخلاقی منظومة لیلی و مجنون بر اساس مبانی نظریة رمزگان­ها از رولان بارت»، فصلنامة اخلاق در علوم و فناوری، دورة 18، شمارة2، صص: 54-60
آلن، گراهام (1400)، رولان بارت، ترجمة پیام یزدانجو، چاپ 5، تهران: مرکز.
اکو، اومبرتو (1401)، نشانه­شناسی فرهنگی، مقدمه­ای بر کتاب ذهن، ترجمة فرهاد ساسانی، به کوشش فرزان سجودی، چاپ 3، تهران: علمی.
باختین، میخاییل (1387)، تخیل مکالمه­ای، ترجمة رؤیا پورآذر، تهران: نی.
باختین، میخاییل (1373)، سودای مکالمه، خنده، آزادی، ترجمة محمدجعفر پوینده، تهران: بهرام.
بارت، رولان (1402)، لذت متن، ترجمة پیام یزدانجو، چاپ14، تهران: مرکز.
بارت، رولان (1402)، درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت­ها، ترجمة محمد راغب، چاپ 2، تهران: ققنوس.
بارت، رولان (1400) اسطوره، امروز، ترجمة شیرین­دخت دقیقیان، چاپ 10، تهران: مرکز.
بارت، رولان (1374)، «نقد چیست؟»، ترجمة سارا سالار، مشرق، دورة 2، شمارة 4، صص: 58-59
بارت، رولان (1368)، «فرهنگ و تراژدی»، ترجمة رضا سید حسینی، کتاب صبح، دورة 2، شمارة 4، صص: 19-23
بلخی(مولانا)، جلال­الدین محمد (1401)، غزلیات شمس تبریز، با مقدمة محمدرضا شفیعی‌کدکنی، جلد1، چاپ 11، تهران: سخن.
بلخی(مولانا)، جلال­الدین محمد (1390)، مثنوی معنوی، تصحیح رینولد ا نیکلسون، چاپ 5، تهران: نی.
پورنامداریان، تقی (1380)، در سایة آفتاب، تهران: سخن.
پوستر، رولان (1401)، اهداف اصلی نشانه­شناسی فرهنگی، ترجمة شهناز شاه طوسی، تهران: علمی.
توروپ، پیتر (1401)، نشانه­شناسی فرهنگی و فرهنگ، ترجمة فرزان سجودی، چاپ3، تهران: علمی.
حسن‌زاده عرب، عاشور (1405)، «تحلیل دستوری و معناشناختی بیتی از مثنوی با تأکید بر نقش«دستور» در امتناع دیدن روح»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 5، شمارة 9، مقالات آماده انتشار، صص 93-114
حسن‌نژاد، علی؛ مسرور، فائزه (1403)، «بررسی هفت مفهوم روان‌شناسی در مثنوی معنوی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 3، شمارة 5، صص 63-84
خوبدل پیله‌رود، سمیه (1405) «بررسی تابوشکنی در زبان تعلیمی مولانا جلال‌الدین محمد بلخی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 3، شمارة 5، صص 85-109
 راستگو، علی (1402)، «واکاوی نگاه عرفانی مولانا به نماد طوطی در غزلیات شمس»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 4، شمارة 7، صص 71-99
ریکور، پل (1398)، زمان و حکایت، کتاب اول، ترجمة مهشید نونهالی، چاپ 3، تهران: نی.
سجادی، سید جعفر (1393)، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، چاپ 10، تهران: طهوری.
سجودی، فرزان (1395)، نشانه­شناسی کاربردی، چاپ 4، تهران: علمی.
سنسون، گوران (1401)، خود، دیگری را می­بیند: معنای دیگری در نشانه­شناسی فرهنگی، ترجمة تینا امراللهی، تهران: علمی.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1375)، صورخیال در شعر فارسی، چاپ 6، تهران: آگاه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1372)، «نظرخواهی در باب فرهنگ، فرهنگ گذشته و نیازهای امروز»، فصلنامة هستی، دورة 2، شمارة1، صص: 55-74
شوکری رشید، جیهاد (1403)، «واکاوی عقلانیت در مثنوی مم و زین بر اساس اندیشة مولانا، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 3، شمارة 5، صص 251-266
فرامرز قراملکی، احد و شهرام محمدپور (1390)، «جایگاه عشق در نظریة اخلاقی مولوی»، پژوهش‌نامة اخلاق، دورة 4، شمارة 14، صص: 7-36
فلاح، سارا (1402)، «جلوه‌های طنز در دفتر دوم مثنوی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة2، شمارة 3، صص 223-243
کاظمیان، زیبا و همکاران (1399)، «بررسی و تحلیل قصة حضرت آدم(ع) در قرآن مجید با رویکرد به نظریة رمزگان­های پنج­گانة بارت و آراء مفسران شیعی»، پژوهش­های ادبی قرآنی، دورة 8، شمارة 3، صص:165-190
نهاماس، الکساندر (1401)، «آنچه یک مؤلف است»، ترجمة سامان طاهری، فصلنامة مطالعة هنرهای زیبا، دورة3، شمارة 8، صص: 45-50
مقدادی، بهرام (1397)، دانشنامة نقد ادبی از افلاتون تا به امروز، چاپ دوم، تهران: چشمه.
وحدانی­فر، امید و اکرم صفیخانی (1401)، «تحلیل روایی نمایشنامة در انتظار گودو بر مبنای نظریة رمزگان رولان بارت»، پژوهش­های ادبیات معاصر جهان، دورة 27، شمارة2، صص: 870-897
همایی، جلال­الدین (2536)، پ. مولوی­نامه «مولوی چه می­گوید»، بخش دوم، چاپ2، تهران: آگاه.