دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

بررسی تابوشکنی در زبان تعلیمی مولانا جلال الدین محمد بلخی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، گرایش ادبیات عرفانی، واحد کرج، دانشگاه آزاداسلامی، کرج، ایران.
چکیده
مثنوی معنوی به عنوان یکی ازبرجسته ترین آثار کلاسیک درادبیات جهان و ادبیات عرفانی ایران، صاحب شگفت انگیزترین نوع روایت است. مولانا درساختار روان‌شناسانه و جامعه شناسانه این اثر به مدد تابوشکنی واقع‌گرا ومعنامحور، آن ‌را به یکی ازانواع بی‌نظیرادبیات تعلیمی وتربیتی مبدل کرده است. هزل،هجو وبه کارگیری الفاظ ناپسند اگرچه درظاهراحساس ناخوشایندی را درمخاطب امروزی مثنوی خلق می‌کند؛ اما ژرف‌اندیشی و تأمل وتدبردرابیات هزل آمیزآن، نقاط مبهم زندگی آدمی را چون دهلیزی تو به تودرمقابل او می‌گشاید واز ژرفنای اندوهگین ناآگاهی به جهانی روشن پیوند می‌دهد. زیبایی و زشتی درسخن ازاعتبارذاتی برخوردارنیستند. به همین سبب ،این دو ویژگی نسبی هستند. براساس این تفکر، مخاطب ارزش درونی یک موضوع را درنظرمی‌گیرد، بی توجه به اینکه خالق اثرادبی درظاهرماجرا چه شکلی از سخن را به او ارائه می دهد. بنابراین اعتباری بودن حس و اصالت معنا ،ادب را درنگاه مولوی آن‌گونه شرح می‌دهد که با عرف مردم روزگار تطابق ندارد.علت انتقال مفاهیم بدین شکل توسط مولانا را می‌توان به چند گونۀ محیطی، تربیتی، فقهی واحوالی شناسایی کرد.این جستارعلاوه برواکاوی انگیزه‌های تابوشکنی مولانا به روش توصیفی- تحلیلی و کتابخانه‌ای به بررسی این گونه‌ها نیزهمت گمارده است.

کلیدواژه: مولوی - مثنوی معنوی- زبان تعلیمی- تابوشکنی
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Study of Taboo-Breaking in the Educational Language of Maulana Jalaluddin Muhammad Balkhi

نویسنده English

Somayyeh Khoobdelpilerood
PhD student, Department of Persian Language and Literature, Mystical Literature Major, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran.
چکیده English

As one of the most outstanding classical works of world literature and mystical literature of Iran, the valuable book of Masnavi Manavi has the most amazing type of narration. In the psychological and sociological structure of this work, Maulana Jalaluddin Muhammad Balkhi has turned it into one of the unique types of educational literature with the help of realistic and meaning-oriented taboo breaking. Humor, sarcasm and the use of crude words, although it seems to create an unpleasant feeling in the current audience of Masnavi.But deep thinking and reflection and paying attention to the funny details of those obscure parts of human life, open to him like a corridor and bring the sad depths of ignorance to the bright world. Beauty and ugliness in speech do not have intrinsic validity. For this reason, these two characteristics are relative. Based on this thinking, the audience considers the inner value of a subject, regardless of what form of speech the creator of the literary work presents to him. Therefore, the validity of the sense and the originality of the meaning explains the literature in the way that it does not match with the custom of the people of the time. The reason for the transfer of concepts in this way by Molavi can be understood from several environmental, educational, jurisprudential and circumstantial aspects.



Keywords: Maulvi - Masnavi Manavi - educational language - taboo breaking

کلیدواژه‌ها English

Maulvi
Masnavi
educational language
taboo breaking
قرآن مجید
الیاده، میرچا (1394)، رساله در تاریخ ادیان، ترجمة ستاری، جلال، چاپ 5، تهران: سروش.
افلاکی عارفی، احمد (1367)، مناقب‌العارفین، چاپ 2، تهران: دنیای کتاب.
بقلی شیرازی، روزبهان (1360)، شرح شطحیات، به تصحیح هنری کربن، تهران: زبان و فرهنگ ایران.
پانوف، میشل؛ پرن، میشل (1389)، فرهنگ مردم‌شناسی، ترجمة اصغر عسکری­ خانقاه، تهران: سمت.
پورنامداریان، تقی (1384)، در سایة آفتاب: شعر فارسی و ساخت‌شکنی در شعر مولوی، تهران: سخن.
حافظ شیرازی، شمس‌الدین (1389)، دیوان حافظ، بر اساس نسخة محمد قزوینی، قاسم غنی، به مقدمة بهاءالدین خرمشاهی، تهران: زر.
حسن‌زاده عرب، عاشور (1405)، «تحلیل دستوری و معناشناختی بیتی از مثنوی با تأکید بر نقش«دستور» در امتناع دیدن روح»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 5، شمارة 9، مقالات آماده انتشار، صص 93-114
حسن‌نژاد، علی؛ مسرور، فائزه (1403)، «بررسی هفت مفهوم روان‌شناسی در مثنوی معنوی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 3، شمارة 5، صص 115-131
ذوالفقاری، حسن (1393)، متن‌شناسی عقایدالنّساء یا کلثوم‌ننه آقاجمال خوانساری (با تکیه بر باورها و آداب و رسوم، دین عامیانه، وضعیّت زنان)، مجلة متن پژوهی ادبی، دورة 18، شمارة 59، صص7-26
راستگو، علی (1402)، «واکاوی نگاه عرفانی مولانا به نماد طوطی در غزلیات شمس»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 4، شمارة 7، صص 71-99
زرینکوب، عبدالحسین (1382)، بحر در کوزه، چاپ 10، تهران: علمی.
سلطانی، محمدعلی (1378)، گزارشی از کلثوم ننه، آیینة پژوهش، دورة 17، شمارة 55و56، صص 27 تا 32
سنایی، مجدود بن آدم (1376)، حدیقه‌الحقیقه و شریعه‌الطریقه، تصحیح مدرس رضوی، چاپ 4، تهران: دانشگاه.
شریف‌الرضی، محمدبن‌حسین (1393)، نهج‌البالغه مجموعه خطبه‌ها، نامه‌ها وکلمات قصار امام علی(ع)، ترجمة محمد آیتی، چاپ 2، تهران: دفتر فرهنگ اسالمی، بنیاد نهج‌البالغه
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1376)، تازیانه‌های سلوک، چاپ7، تهران: آگه.
عطارنیشابوری، فریدالدین (1374)، تذکره الاولیا، به کوشش رینولد نیکلسون، چاپ 2، تهران: صفی‌علیشاه.
فلاح، سارا (1402)، «جلوه‌های طنز در دفتر دوم مثنوی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة2، شمارة 3، صص 223-243
مولوی، جلال الدین محمد (1361)، مثنوی معنوی، تصحیح نیکلسون، چاپ هشتم، تهران: امیرکبیر.
یعقوبی، پارسا (1386)، آشنایی با تابوشکنی ادبی و سیر آن در ادبیات کلاسیک فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران.