دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

واکاوی مؤلفه هایِ محتوایی طنز مرگ در شعر شاملو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد، ادبیات پایداری، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران.
چکیده
یکی از مهم‌ترین کارکردهای ﻃﻨﺰ، خنده‌آور ﺑﻮﺩﻥ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ، هنگامی‌که ﻃﻨﺰ در رابطه با مفاهیم فاخر و تراژیکی مانند مرگ و نیستی به کار گرفته شود؛ ﺑﺎ دور شدن ﺍﺯ کارکردهای ﺑﻨﻴﺎﺩین خود، مانند خنده‌آوری، آسان‌یابی، زود فهمی و ﺭﻫﺎﻳش ذهنی مخاطب و ... ﺑﻪ گزندگی ﻭ ﺍﻧﺪﻭهناکی کشیده می‌شود. مرگ به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های بشر، گاهی در ادبیات پای خود را به طنز بازکرده است. در این پژوهش مرگ به‌عنوان یک مضمون طنزآمیز و قابل‌تمسخر و تحقیر، در اشعار احمد شاملو مورد واکاوی قرارگرفته است. در این مقاله، طنزِ مرگ به‌عنوان پلی برای شناسایی هنجارشکنی شاملو در ابراز مسئلۀ مرگ در شعر خود، تجزیه‌وتحلیل شده و مؤلفه‌ها از اشعار ایشان استخراج‌شده که عبارت‌اند از: سهل‌انگاری و آسان‌گیری مرگ، طنزآمیزی با تحقیر زندگی، تغییر در کارکرد مرگ، تمسخر مرگ، تمسخر زندگی، سزاوارتر بودن انسان از زیست در این جهان و قطعیت مرگ و اصالت دادن به آن. آنچه این پژوهش را دارای اهمیت می‌کند؛ آمیختگی معجزه‌آسای دو مقولۀ تراژیک و جدی، یعنی مرگ و زندگی، در پوشش طنز توسط شاملو است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of the Content Components of Death Satire in Shamloo's Poetry

نویسندگان English

حسین سلیمی 1
masoud kazerani 2
1 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Persian Gulf University, Bushehr, Iran.
2 Master's student, Sustainability Literature, Persian Gulf University, Bushehr, Iran.
چکیده English

One of the most important functions of satire is its humor. When satire is used in relation to noble and tragic concepts such as death and nothingness, it moves away from its basic functions, such as making people laugh, being easy to understand, and making the audience think, etc., and becomes bitter and tragic. Death, as one of the main concerns of humanity, has sometimes been used as a form of humor in literature. In this study, death, as a humorous and derisive theme, has been analyzed in the poems of Ahmad Shamloo. In this article, the satire of death is analyzed as a bridge to identify Shamloo's transgression in expressing the issue of death in his poetry, and the components are extracted from his poems, which include: carelessness and taking death lightly, satire with contempt for life, change in the function of death, mockery of death, mockery of life, human being is more deserving of life in this world, and the certainty of death and giving it authenticity. What makes this research important is the miraculous fusion of two tragic and serious categories, namely death and life, in the guise of humor by Shamloo.

کلیدواژه‌ها English

satire
death
tragic satire
Ahmad Shamloo
آچاک، ایوب؛ ناروئی، مسعود (1402)، «تجلی فرهنگ باستان ایران در اندیشه و بیان هنری شاهنامه فردوسی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 2، شمارة 4، صص 1-19
 ﺍﺧﻮﺕ، ﺍﺣﻤﺪ (١٣٧١)، نشانه‌شناسی ﻣﻄﺎﻳﺒﻪ، ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ: ﻓﺮﺩﺍ.
آرین پور، یحیی (١٣٨٢)، ﺍﺯ ﺻﺒﺎ ﺗﺎ ﻧﻴﻤﺎ (ﺟﻠﺪ ﺩﻭﻡ)، چاپ ﻫﺸﺘﻢ، ﺗﻬﺮﺍﻥ: ﺯﻭﺍﺭ.
ﺍﺻﻼنی، ﻣﺤﻤﺪﺭﺿﺎ (١٣٨٥)، ﻓﺮهنگ ﻭﺍژگاﻥ ﻭ ﺍﺻﻄﻼﺣﺎﺕ ﻃﻨﺰ، ﻫﻤﺪﺍﻥ: کاﺭﻭﺍﻥ.
ﺍﻡ.ﺍچ (١٣٨٤)، ﻓﺮهنگ ﺗﻮﺻﻴﻔﻲ ﺍﺻﻄﻼﺣﺎﺕ ﺍﺩبی، ﺗﺮﺟمۀ ﺳﻌﻴﺪ ﺳﺒﺰﻳﺎﻥ، ﻭﻳﺮﺍﺳﺖ ﻫﻔﺘﻢ، ﺗﻬﺮﺍﻥ: ﺭﻫﻨﻤﺎ.
امامی، سعید؛ صحرایی، قاسم (1402)، «بررسی تقابل ساختاری رابطة زشتی و زیبایی با ویرانگری و بسامانی در منظومه‌های برجستة ادب غنایی از قرن پنجم تا هشتم هجری بر اساس رویکرد کلود لویی استروس»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 2، شمارة 3، صص 1-24
حلبی، علی‌اصغر (1377)، تاریخ طنز و شوخ‌طبعی در ایران و جهان اسلام، تبریز: بهبهانی.
ﺧﺮﻣﺸﺎﻫﻲ، ﺑﻬﺎﺍﻟﺪﻳﻦ (١٣٩٠)، ﻃﻨﺰ ﻭ ﺗﺮﺍژﺩی، چاپ ﺩﻭﻡ، ﺗﻬﺮﺍﻥ: ﻧﺎﻫﻴﺪ.
دلاشو، م. لوفر. (1364)، زبان رمزی افسانه‌ها، ترجمة جلال ستاری، تهران: توس.
رادفر، ابوالقاسم (1364)، «طنز چیست؟»، گسترة تاریخ و ادبیات (1)، تهران: گستره.
رستمی، امیرگوهر و خسروی، زهرا (بهار 1392)، «زندگی و مرگ در اشعار فوزی معلوف و احمد شاملو»، فصلنامه مطالعات ادبیات تطبیقی، دورة 7، شمارة 25، صص 7_35
زروئی نصرآباد، ابوالفضل (1382)، «طنز در ادب فارسی»، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، زبان و ادبیات فارسی.
زرین‌کوب، عبدالحسین، (1372)، شعر ِ بی‌دروغ شعر ِ بی‌نقاب، تهران: علمی و فرهنگی.
شاملو، احمد (1393)، هوای تازه، چاپ پانزدهم. تهران: نگاه.
شاملو، احمد (1375)، ققنوس در باران، تهران: نگاه.
شاملو، احمد (1382)، آیدا: درخت و خنجر و خاطره، چاپ هشتم، تهران: مروارید.
شاملو، احمد (1399)، آیدا در آینه، چاپ سوم، تهران: نگاه
شاملو، احمد (1372)، دشنه در دیس، چاپ سوم، تهران: مروارید.
شاملو، احمد (1379)، قطعنامه، زیر نظر نیاز یعقوب شاهی، چاپ دوم، تهران: زمانه.
شاملو، احمد (1384)، در آستانه، چاپ دوم، تهران: نگاه.
شاملو، احمد (1361)، باغ آینه، چاپ پنجم، تهران: مروارید.
شاملو، احمد (1378)، مدایح بی صله، تهران: زمانه.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1366)، مفلس کیمیا فروش، تهران: سخن.
صفایی، علیرضا، علیزاده جوینی، علی (1396)، «طنز مرگ و نمودهایی از آن در شعر شمس لنگردوی»، مجله زبان و ادبیات فارسی،  دورة  25، شمارة 83، صص 145- 169
صفایی، علیرضا، علیزاده جوینی، علی (1393)، «تحلیل گفتمان و گفتمان طنز در شعر حرف آخر شاملو»، دوفصلنامه زبان و ادب فارسی، دورة 22، شمارة 77، صص 122 -154
صنعتی، ﻣﺤﻤﺪ (١٣٨٠)، ﺻﺎﺩﻕ ﻫﺪﺍﻳﺖ ﻭ ﻫﺮﺍﺱ ﺍﺯ ﻣﺮگ، چاپ ﺩﻭﻡ، ﺗﻬﺮﺍﻥ: ﻣﺮکز.
عبدالهی، رحیم (1392)، «مرگ دوستی در شعر احمدشاملو»، هشتمین همایش بین المللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی، ایران، تهران.
عطار، شیخ فریدالدین، (1351)، الهی‌نامه، به تصحیح فؤاد روحانی، تهران: زوار.
کاسب، عزیزالله)، زمینه های طنز و هجا در شعر فارسی، تهران: مؤلف.
فرجیان، مرتضی، نجف زاده بارفروش، محمدباقر (1396)، طنز سرایان ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی، قم: طنین قم.
فلاح، سارا (1402)، «جلوه‌های طنز در دفتر دوم مثنوی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة دوم، شمارة سوم، صص 197-214
ﻟﻮﻧﺎچاﺭسکی، ﺍ.ﻭ (١٣٥١)، چند گفتاﺭ ﺩﺭﺑﺎﺭۀ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ، ﺗﺮﺟمۀ ﻉ. ﻧﻮﺭﻳﺎﻥ، ﺗﻬﺮﺍﻥ: پوﻳﺎ.
ﻣﻮکه، ﺩﺍگلاﺱ کاﻟﻴﻦ (١٣٨٩)، ﺁﻳﺮﻭﻧﻲ، ﺗﺮﺟمۀ ﺣﺴﻦ ﺍﻓﺸﺎﺭ، ﺗﻬﺮﺍﻥ: ﻣﺮکز.
مولانا، جلال‌الدین محمد بلخی (1355)، مثنوی معنوی، نیکلسون، تهران: بی‌نا.
ﻣﻌﺘﻤﺪی، ﻏﻼﻣﺤﺴﻴﻦ (١٣٨٧)،  ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻭ ﻣﺮگ، ﻭﻳﺮﺍﺳﺖ ﺩﻭﻡ، ﺗﻬﺮﺍﻥ: ﻣﺮکز.
وظیفه‌دان ملاشاهی ، فاطمه (1402)، «فلسفه و اصطلاحات فلسفی در مصیبت‌نامه و منطق‌الطیر عطار»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 2، شمارة 4، صص 255-269