دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

بحثی در ارتباط هنر شعر و نقاشی در آیینۀ اشعار کانکریت محمدعلی سپانلو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ماکو، دانشگاه آزاد اسلامی، ماکو، ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران.
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ماکو، دانشگاه آزاد اسلامی، ماکو، ایران.
چکیده
شعر همواره برای زیبایی و تأثیربخشی از سایر هنرها چیزهایی را وام گرفته است؛ریتم و آهنگ کلمات را از هنر موسیقی وام گرفته و سعی کرده به موسیقی نزدیک شود؛ از شگردهای هنرهای نمایشی در جهت نزدیک شدن به هنر نمایش و از نقاشی در جهت تصویری کردن و عینی کردن مفاهیم.جریان شعر کانکریت(concrete poetry) که با نام‎هایی چون شعر دیداری، تجسّمی و بصری نیز شناخته می‎شود در اوایل قرن بیستم در اروپا متأثر از هنرهای تجسمی و کوبیسم و ایماژیسم شکل گرفت. این گونه شعر، قصد نزدیک شدن به هنر نقاشی را دارد و شاعر تلاش می‎کند تا با استفاده از امکانات بصری نوشتار، بسیاری از مفاهیم را به شکل دیداری و به صورت نقاشی نیز ارائه دهد. شاعران معاصر ایرانی نیز با الهام از این جریان شعری، اشعار دیداری سروده‎اند. علّت گرایش به این جریان نیز در ذات هنری آن نهفته است؛چرا که هنر، قصد کمال در ابعاد روساختی و ژرف ساختی را دارد و شعر دیداری علاوه بر لذّت شنیداری، از زیبایی بصری نیز برخوردار است و تلاشی برای خلق هماهنگی مضمون و شکل نوشتار و زیبایی‎آفرینی از این رهگذر است. در شعر سپانلو می‎توان نمونه‎های زیبایی از شعر دیداری را دید. او به واسطۀ دیداری کردن اشعار در پی انتقال و القاء مفاهیم و خلق هماهنگی بین مضمون و معنا و هیأت دیداری شعر است.این پژوهش ضمن بحث از رابطه شعر و هنرهای تجسمی قصد آن را دارد که با روش توصیفی-تحلیلی اشعار دیداری سپانلو را مورد تجزیه و تحلیل علمی و منتقدانه قرار دهد..
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A discussion on the relationship between concrete poetry and visual arts and a critical analysis of Mohammad Ali Sepanlu's concrete poems

نویسندگان English

yagub noruzi 1
barat mohammadi 2
nurya yahu 3
1 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Maku Branch, Islamic Azad University, Maku, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Urmia Branch, Islamic Azad University, Urmia, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Maku Branch, Islamic Azad University, Maku, Iran.
چکیده English

Poetry has always borrowed things from other arts for beauty and impact; it borrowed the rhythm from the art of music and tried to approach music; From the techniques of performing arts in order to approach the art of performance and from painting in order to visualize and objectify concepts. The poetry flow of concrete poetry, which is also known by other name visual poetry was formed in the early 20th century in Europe under the influence of visual arts,cubism and imagism. This type of poetry aims to approach the art of painting, and the poet tries to present many concepts in a visual form, in the form of paintings and images, by using the visual possibilities of writing. Contemporary Iranian poets, inspired by this poetry movement. The reason for the tendency towards this movement lies in its artistic nature;Because art aims at perfection in deep structure and surface structure, and visual poetry, in addition to beauty and listening pleasure, also has visual beauty and an effort to create harmony between the theme and the form of writing. In Sepanlu's poems, we can see beautiful examples of concrete poems. By visualizing the poems, he has sought to convey and induce concepts and create harmony between the theme and the visual body of the poem. The necessity of the present research comes from the fact that so far no research has focused on the visual effects of Sepanlu's poems. The current research aims to analyze Sepanlu's concrete poems with descriptive-analytical method.

کلیدواژه‌ها English

art
Beauty
painting
concrete poetry
Mohammad Ali Sepanlu
احمدی، پروین (1401)، «نقد عمیق‌گرا بر غزل اعتدال مبتنی بر آثار سیدرضا محمدی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة اول، شماره 2، صص 27-58
انوشه، حسن (1376)، فرهنگ‏نامۀ ادبی فارسی (دانشنامۀ ادب فارسی)، جلد2، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. 
انوشیروانی، علیرضا (1389)، «آسیبشناسی ادبیات تطبیقی در ایران»، ویژهنامۀ نامۀفرهنگستان (ادبیات تطبیقی)،  دورة اول، شمارة 1(2)، صص 56-32
انوشیروانی، علیرضا و آتشی، لاله (1390)، «تحلیل تطبیقی و بینارشتهای شعر و نقاشی در آثار سهراب»، فصلنامۀ پژوهشهای زبان و ادبیات تطبیقی، دورة 3، شمارة 9، صص 24-1
باطنی، محمدرضا (1378)، فرهنگ معاصر انگلیسی فارسی، چاپ 4، تهران: فرهنگ معاصر.
بوالفوس، زهیره (2015)، التشکیل البصری فی الشعر الجزائری المعاصر، مجلۀ کلیه الاداب و اللغات جامعة قسنطیه، دورة 11، شمارة 40، صص 228-196
پرین، لارنس (1381)، شعر و عناصر شعری، مترجم غلامرضا سلگی، چاپ 2، تهران: رهنما.
حسن لی، کاووس (1391)، گونههای نوآوری در شعر معاصر ایران، تهران: ثالث.
حسینی‌، صالح (1371)‌، نیلوفر خاموش، تهران‌: نیلوفر.
داد، سیم ا(1371)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید.
دین محمدی کرسفی، نصرت الله (1396)، «شعر تجسمی (کانکریت) در نیم نگاهی تحلیلی و انتقادی و تطبیقی»، متن‏پژوهی ادبی، دورة 21، شمارة 72، صص 183-206
رماک، هنری (1391)، «تعریف و عملکرد ادبیات تطبیقی»، ترجمۀ فرزانه علویزاده، ویژهنامۀ نامۀ فرهنگستان (ادبیات تطبیقی)، دورة2، شمارة 6، صص 73-54
ساجدی، طهمورث (1387)، از ادبیات تطبیقی تا نقد ادبی، تهران: امیرکبیر.
سپانلو، محمدعلی( 1395)، مجموعه اشعار، چاپ دوم، تهران: نگاه.
شعیری، حمیدرضا و همکاران (1388)، «معنا در تعامل متن و تصویر: مطالعۀ نشانهشناختی دو شعر دیداری طاهره صفارزاده»، فصلنامۀ پژوهشهای ادبی، دورة2، شمارة6، صص70-39. 
شمیسا، سیروس (1383)، نقد ادبی، تهران: فردوس.
شیله، فیلیس (1357)، شناخت زیبایی، ترجمه علی اکبر بامداد، چاپ چهارم، تهران: کتابخانه طهوری.
علی‌پور، مصطفی (1378)، ساختار زبان شعر امروز، تهران:  فردوسی.
غریبی، نوشین (1391)، «بررسی تجربههای نوشتاری بصری (کانکریت) در شعر معاصر فارسی»، دانشکدة ادبیات دانشگاه کردستان، پایاننامۀ کارشناسی ارشد.
کریمی فیروزجانی و همکاران (1396)، «تحلیل شیوههای تولید نشانههای دیداری در شعر معاصر»، فصلنامۀ سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، دورة 10، شمارة 37، صص 249-233.
محبتی، مهدی (1380)، بدیع نو، تهران: سخن.
میرصادقی‌، میمنت (1373)‌، واژه‌نامۀ ‌هنر شاعری، تهران‌: مهناز.
هاتفی، محمد (1397)، «آشتی سازهها در نظام حسی، ادراکی و کنشی متون پست مدرن(نقاشی، عکس و شعر دیداری)» ، ادبیات پارسی معاصر، دورة2، شمارة 8، صص 269-251.
وحیدیان کامیار، تقی (1375)، «کنایه؛ نقاشی زبان»، نامۀ فرهنگستان، دورة8، صص 69-55.
ولک، رنه (1389)، تاریخ نقد جدید، ترجمۀ سعید ارباب شیرانی، تهران: نیلوفر.