دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

دو فصلنامه بین‌المللی «پژوهش‌های نوین ادبی»

تبیین و مقایسة انگارة مولانا و ابن‌عربی در باب نسبت حقیقت و مدارا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری زبان و ادبیات فارسی، گرایش ادبیات عرفانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گرایش ادبیات عرفانی، دانشگاه گیلان، ایران.
چکیده
مولانا و ابن‌عربی صاحب تالیفات مرزناپذیری هستند. پلورالیسم منطوی در آثارشان ارتباط وثیقی با مقتضیات زمانه و جغرافیای آنان دارد. جستار حاضر بر مفهوم حقیقت و نسبت آن با مدارا، در آثار این دو متفکر متمرکز می‌شود. تساهل نزد عارفان مبانی مختلفی دارد، گاه نگاه ایشان نسبت به مفهوم حقیقت است که باعث صلح‌طلبی آنان می‌گردد که در برخی مواضع مفهومی معرفت‌شناختی‌ست. بنابر الهیات ابن‌عربی حقیقت مفهومی متکثر است و مصادیق متنوعی دارد. بر اساس نظرات او در فصوص‌الحکم خدا ذاتا یکی است اما به اسمأ کل است و متکثر. این کثرت موجب می‌شود که ابن‌عربی نسبت به اندیشه‌های دیگر مداراگرانه مواجه شود. حقیقت نزد مولانا با توجه به پنج عنوان مورد کندوکاو قرار گرفته است: توجه به یک حقیقت شخصی، پذیرش راه‌زن‌های حقیقت، توجه به تکثر ادیان، تأکید بر حقیقتِ در راه، و نهایتاً تأکید بر منظرِ حقیقت. مولانا و ابن‌عربی، دو اندیشمند متفاوت هستند که تصوراتِ متکثر از حقیقتِ واحده را ارج می‌نهند. نسبت حقیقت و مدارا در نگاه آن‌ها شباهت‌ها و تفاوت‌هایی دارد. حقیقت نزد این دو با مصادیق گوناگون ارتباط دوسویه‌ای با مداراگری و صلح کل دارد ضمن تبیین این ارتباط سعی شده است مقایسه‌ای نیز میان نگاه این در متفکر بزرگ برقرار گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Explaining and comparison betwin the idea of Rumi and Ibn Arabi about the relationship between truth and tolerance

نویسندگان English

milad salahi khalkhali 1
mojtaba houshyar 2
1 PhD in Persian Language and Literature, Mystical Literature, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 PhD student in Persian Language and Literature, Mystical Literature major, University of Guilan, Iran.
چکیده English

Rumi and Ibn Arabi the authors of borderless works. it seems that the pluralism implied in their works is closely related to the requirements of their time and geography.The present essay focuses on the concept of truth and its relationship with tolerance in the works of these two thinkers. To. According to Ibn Arabi's theology, truth is a plural concept and has various examples. According to his comments in Fosus al-Hekam, God is one by nature, but by name he is general and plural. This plurality causes Ibn Arabi to be tolerant towards other ideas. According to Rumi, the truth has been explored according to five headings attention to a personal truth, acceptance of the wayfarers of the truth and their inevitability, attention to the plurality of religions and the multiplicity of this plurality, emphasis on the truth on the way, and finally emphasis on the perspective of the truth. Based on this, in Rumi's epistemological theory, truth and tolerance are based on a relationship. The ratio of truth and tolerance has similarities and differences in their eyes. According to these two, the truth has a two-way relationship with tolerance and total peace with various examples.

کلیدواژه‌ها English

Rumi
Ibn Arabi
Truth
Tolerance
The relationship between truth and tolerance
قرآن کریم
ابن‌عربی، محی‌الدین (۱۳۶۷)، ده رسالة مترجم، مقدمه و تصحیح و تعلیقات از نجیب مایل هروی، تهران: مولی.
ابن‌عربی، محی‌الدین (۱۳78)، ترجمان الاشواق، ترجمة گل‌بابا سعیدی بر مبنای ترجمة انگلیسی رینولد نیکلسون و پیشگفتار مارتین لینگز، تهران: روزنه.
ابن‌عربی، محی‌الدین (۱۳87)، فصوص الحکم، ترجمه و تصحیح محمد خواجوی، تهران: مولی.
ابن‌عربی، محی‌الدین (1392)، انسان کامل، ترجمة گل‌بابا سعیدی، تهران: جامی.
ابن‌عربی، محی‌الدین (۱۴۰۰)، صوفیان اندلس: ترجمة بخشی از روح‌القدس، ترجمه و تحقیق از سید رضا فیض، تهران: هرمس.
افلاکی، شمس‌الدین احمد (1362)، مناقب العارفین، به کوشش تحسین یازیجی، ج 1 و 2، تهران: دنیای کتاب.
برگر، پیتر و آنتون زایدرولد (1393)، اعتقاد بدون تعصّب، ترجمة محمود حبیبی. تهران:  گمان
پارسا، خواجه محمد (1366)، شرح فصوص الحکم، تصحیح جلیل مسگرنژاد، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
پورنامداریان، تقی (1377)، «عرفان و مدارا»، کیان، دورة 8، شمارة 45، صص 120 تا 123
جامی، عبدالرحمن (1356)، نقد النصوص، با مقدمه و تصحیح و تعلیقات ویلیام چیتیک و پیشگفتار سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.
جندی، مویدالدین (1361)، شرح فصوص‌الحکم، به کوشش سید جلال‌الدین آشتیانی و به همکاری غلامحسین ابراهیمی دینانی، مشهد: دانشگاه مشهد.
حسن‌زاده عرب، عاشور (1405)، «تحلیل دستوری و معناشناختی بیتی از مثنوی با تأکید بر نقش«دستور» در امتناع دیدن روح»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 5، شمارة 9، مقالات آماده انتشار، صص 93-114
حسن‌نژاد، علی؛ مسرور، فائزه (1403)، «بررسی هفت مفهوم روان‌شناسی در مثنوی معنوی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 3، شمارة 5، صص 63-84
حیدری، مهدی (1392)، «تساهل و مدارا در تصوف اسلامی (بر اساس متون نثر از آغاز تا پایان سدة چهارم قمری)»، ادیان و عرفان، دورة 48، شمارة 2، صص از 165 تا 192
خوارزمی، تاج الدین حسین بن حسن (1364)، شرح فصوص الحکم محی الدین بن عربی، ج1، به اهتمام نجیب مایل هروی، تهران: مولی.
خوبدل پیله‌رود، سمیه (1405) «بررسی تابوشکنی در زبان تعلیمی مولانا جلال‌الدین محمد بلخی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 3، شمارة 5، صص 85-109
راستگو، علی (1402)، «واکاوی نگاه عرفانی مولانا به نماد طوطی در غزلیات شمس»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 4، شمارة 7، صص 71-99
شوکری رشید، جیهاد (1403)، «واکاوی عقلانیت در مثنوی مم و زین بر اساس اندیشة مولانا، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة 3، شمارة 5، صص 251-266
شمس تبریزی (1396)، مقالات، تصحیح و تعلیق محمدعلی موحد، تهران: خوارزمی.
عطار نیشابوری (1392)، منطق الطیر، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: سخن.
عفیفی، ابوالعلا (۱۳۸۰)، شرحی بر فصوص الحکم، ترجمة نصرالله حکمت، تهران: الهام.
فلاح، سارا (1402)، «جلوه‌های طنز در دفتر دوم مثنوی»، پژوهش‌های نوین ادبی، دورة2، شمارة 3، صص 223-243
فروزانفر، بدیعالزمان (1387)، مولانا جلال‌الدین محمد، تهران: معین.
قیصری، داوود (۱۳۸۷)، شرح قیصری بر فصوص الحکم، ترجمة محمد خواجوی، تهران: مولی.
کاپوتو، جان دی (13889)، چگونه کییرکگور بخوانیم، ترجمة صالح نجفی، تهران: رخ‌داد نو.
کوشکی، پروین و همکاران. (1400). بررسی صلح و مدارا در اندیشه مولوی وعطار و مقایسه آن با رویکرد صلح گرایی ملاصدرا. نشریة تاریخ ادبیات دانشگاه شهید بهشتی. شمارة 89. صص از 161 تا 184.
گوتاس، دیمیتری (1380)، فکر یونانی، فرهنگ عربی، ترجمة فرهاد مشتاق صفت، تهران: کتاب روز.
لموس، نوح (1399)، درآمدی بر نظریة معرفت، ترجمة مهدی فرجی و عاطفه حقّی، تهران: مرکز.
مولانا جلال‌الدین بلخی (1386)، فیهمافیه، تصحیح بدیعالزمان فروزانفر، تهران: نامک.
مولانا جلال‌الدین بلخی (بی­تا)، دورة کامل مثنوی معنوی، به سعی و اهتمام و تصحیح رینولد نیکولسن، از روی  چاپ 1933 لیدن، تهران: امیرکبیر.
نفیسی، سعید (1343)، سرچشمة تصوف در ایران، تهران: کتابفروشی فروغی.